Traditie
Traditie door Manuel Nepveu
Op weg naar een onderhoudend avondje schaak in de provincie liet Henk Noordhoek zich ontvallen dat hij vreesde dat het aloude Hoogovenstoernooi op zijn laatste benen liep. De naam was al veranderd, officieel althans, en het organiserend bedrijf zou zich beraden over de toekomst van dit evenement. Dat klinkt inderdaad niet vertrouwenwekkend.
In Nederland hebben we betrekkelijk recent al heel wat schaaktradities zien sneuvelen en het zou niet onmogelijk zijn dat de oudste traditie van al nu ook het loodje zou leggen. Het waren schaaktradities geweest met namen die klonken als een klok. Dat geldt dan de namen van de bedrijven waaraan ze gelieerd waren, maar evenzeer de namen van de belangrijkste deelnemers. De schitterende toernooien van weleer werden speciaal in het laatste decennium door rationele managers van de begroting afgevoerd. Ik weet niet of er in de directiekamers heftige discussies over zijn gevoerd, maar ik vermoed eigenlijk van niet. De Cor Boonstra’s van deze wereld spelen golf, geen schaak.
Een van de toernooien die in de loop van de tijd zachtjes maar zeker in de gevarenzone terechtgekomen is, is het toernooi dat jaarlijks rond Kerst in Groningen gehouden wordt. Het toernooi is niet aan een bedrijf gebonden, maar wordt georganiseerd door de Stichting Schaak Groningen, met als uithangschild de onvolprezen organisator Johan Zwanepol. Hij is al vanaf het begin (1962) bij de organisatie van dit jaarlijkse festijn betrokken geweest en heeft die organisatie decennialang helemaal getrokken.
Ik ken Johan uit mijn Groningse tijd. Hij was toen nog hoofd ener school in Peize (?), een geestdriftig schaakpromotor die er waarschijnlijk mede de hand in heeft gehad dat zijn club, de S.C.Groningen, de sterkste club van Groningen en Drente werd. In de tijd dat ik er speelde kreeg S.C.Groningen als eerste club in Nederland vier teams in de KNSB.
Johan verruilde met enthousiasme zijn onderwijspet voorgoed voor een schaakpet toen hem de mogelijkheid werd geboden door de eerder genoemde stichting en hij is daar nu al weer jaren "in dienst".
Hij had en heeft de gave om mensen voor het schaakspel winnen en het vinden van sponsors kostte hem tot betrekkelijk recent kennelijk geen grote moeite…. Of toch?
Jaarlijks wanneer ik in Groningen ben maak ik een praatje met hem. Daar moet ik dan wel de tijd voor nemen, want Johan zit graag en krachtig op zijn praatstoel. Maar wat hij te vertellen heeft is altijd weer interessant.
Toen zijn laatste meerjarige hoofdsponsor, Koop Tjuchem, er in 1996 de brui aan gaf viel het voor Johan niet mee om een nieuwe sponsor te vinden. Voorzichtig in zijn uitlatingen, meer dan licht pessimistisch, vertelde hij iedere keer sinds die tijd dat het niet meeviel sponsors te vinden, dat hij niet wist "of het voor volgend jaar weer zou lukken." De sponsors waren zakelijker geworden, aldus de Groningse toernooidirecteur. "Hoeveel minuten televisie kunt U mij garanderen?" Het net iets te lang zwijgen van Johan betekende dan dat deze sponsor-in-spe het voor gezien hield. Schaken is geen voetballen en Johan komt waarschijnlijk niet heel erg vaak op de thee bij Mart Smeets (die in zijn jeugd overigens wel geschaakt schijnt te hebben!)
Maar zie, in 1997 wist hij het wereldkampioenschap nieuwe stijl naar Groningen te halen. Ongetwijfeld is dit een prestatie van formaat geweest. Hoe de rechtgeaarde, nuchtere man uit het Noorden dat in de slangenkuil die FIDE heet voor elkaar gekregen heeft is mij een compleet mysterie. Hoe dan ook, de financiële spin-off was goed genoeg om in het jaar daarop het toernooi geheel zonder sponsor uit het bedrijfsleven te kunnen organiseren. Maar het feit dat hij als gelouterde toernooidirecteur zo’n sponsor niet had kunnen vinden was natuurlijk wel zorgwekkend. Misschien verbeeldde ik het me, maar Johan leek er toch wat rimpels bij gekregen te hebben.
Ook in 1999 lukte het niet, maar provincie en stad sprongen ruimhartig bij, dwz nog meer dan ze gewoonlijk deden. Een en ander ging ditmaal wel gepaard met de waarschuwing dat de hoofdsponsor in het jaar daarop – dit jaar dus – weer uit het reguliere bedrijfsleven moest komen.
Dat is Johan niet gelukt. De stichting SSG organiseert het toernooi niet of niet in volle omvang, maar een andere schaakstichting neemt de organisatie eenmalig op zich. De stichting SO-ON organiseert thans een amateur toernooi. De Open Grootmeestergroep en de invitatiegroepen zijn er dit jaar niet bij.
Maar voor 2001 heeft Johan Zwanepol het Europees Kampioenschap naar Groningen weten te halen – weer een kanjer van een prestatie natuurlijk – waarmee de eigenlijke traditie dus weer voortgezet wordt. Voorlopig, moet ik er voorzichtigheidshalve aan toevoegen.
Samen met jeugdvriend Eric Braun (sinds de vierde klas gym, jawel) zal ik er weer zijn.
Eric heeft een schaakbureau. Hij verzorgt evenementen op schaak- en damgebied voor bedrijven en als wij ons des avonds na de partij naar een van de voortreffelijke eettenten in de Parel van het Noorden begeven bespreken we de schaakwereld, de kommer en kwel van het schakersleven en de algehele verzakelijking waar ook Eric beroepsmatig van kan meepraten.
Hoogstwaarschijnlijk zullen wij ons een dag per bolide naar Zuidlaren begeven om voor aanvang van de partij nog even te genieten van de rust en eenvoudige pracht van het Groningerland, lebberend aan een fikse kop warme chocola, ver weg van de vierentwintig-uurs economie.
Hoogstwaarschijnlijk zal ikzelf op de andere dagen vanaf het hotel bij de Martinihal naar de stad lopen in een sleets ruitjesjasje. Wie bij dit beeld aan Heer Bommel moet denken heeft niet gans en al ongelijk, niet gans en al. Langs straten die genoemd zijn naar Lorentz en Kamerlingh Onnes, onder het viaduct door. Ik zal een van de betere boekhandels bezoeken en mij bij Bommenberend op mijn krent zetten, snoeihete koffie lurkend, de andere gasten irriterend met mijn sigaren. En om mij heen hoor ik de prachtige tongval van het Noorden.
Hoogstwaarschijnlijk zal ik heel relaxed nadenken over mijn werk, maar vooral over de partij die die middag komen gaat. Wordt het een Franse partij, een "Nimzootje", een Bogo-indiër?
Is er nog een variant die ik speciaal even moet nakijken? Ik zie het academiegebouw en mijn gedachten gaan ongetwijfeld weer naar de ruim drie mooie jaren die ik hier als promovendus doorbracht. Zo werken bij mij de visuele stimuli van de stad.
Dit alles gebeurt al jaren. Mijn gedrag en zelfs mijn gedachtepatronen zijn in Groningen zelf traditie geworden, een einde-jaarstraditie die ik niet wil missen.
Groningen moet blijven.
MN uit Promotie 49-2