SCHAKERS ZIJN SENSATIEZOEKERS
SCHAKERS ZIJN SENSATIEZOEKERS
HET BEEST IN DE SCHAKER
Langzaam maar zeker begint het ook tot de buitenwereld door te dringen wat wij schakers al lang weten, namelijk dat schakers sensatiezoekers zijn. Net als parachutespringers, bungee jumpers, duikers, kajakkers, skiërs en bergbeklimmers hebben schakers een bovengemiddelde hang naar avontuur en houden ze van risico’s. Ervaren schakers kunnen bovendien eerder geneigd zijn tot ongeremdheid, die zich kan manifesteren in alcoholgebruik of wild feesten. Dat concluderen psychologen van de universiteit van Seattle na onderzoek onder 113 Amerikaanse studenten van gemiddeld 19 jaar. Op het eerste oog, schrijven de onderzoekers, is schaken een langdradig en inactief spel, dat weinig avontuur te bieden heeft. Maar onderhuids kunnen de bewegingsloze en uiterlijk emotieloze opponenten zich uitleven. Met het slaan van stukken wordt strijd nagebootst en de benodigde concentratie kan stimulerend werken. Bij sommige schakers komt die grotendeels verborgen strijd wél aan de oppervlakte. Vassili Ivantsjoek, dezer dagen de verliezend WK-finalist, loopt tijdens zijn partijen veel heen en weer. Wereldranglijstaanvoerder Garry Kasparov is berucht om de grimassen die hij kan laten zien bij een slechte zet van zijn tegenstander.
Het profiel van de schaker als sensatiezoeker strookt met eerder wetenschappelijk onderzoek. Zo is aangetoond dat schakers relatief onconventionele denkers zijn en eerder geneigd zijn tot paranoia (een kwaal van de Amerikaanse schaaklegende Bobby Fischer). Die elementen passen op hun beurt in het wetenschappelijk profiel van de sensatiezoeker. In 1992 is al een verhoogde testosteronspiegel vastgesteld bij winnende schakers. Dat duidt erop, aldus onderzoekers, dat het schaakspel gevoelens van dominantie en opwinding oproept.
De onderzoekers van de universiteit van Seattle, Jeffrey Joireman, Christopher Fick en Jonathan Anderson gebruiken een in het vakgebied bekende vragenlijst die in 1979 is opgesteld door marvin Zuckerman. De score van ondervraagden op onderdelen van Zuckermans zogeheten schaal voor sensatiezoekers bleek samen te hangen met de vraag of zij schakers waren en of zij zichzelf typeerden als ervaren schakers. Een objectievee meetmethode van schaakvaardigheden zal mogelijk in de toekomst worden toegepast. Het onderzoek is onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Personality and Individual Differences.
Michiel van Nieuwstadt (NRC, 26-01-02).
Alexandra Kosteniuk,
De vice wereldkampioene schaken.
THRILLSEEKERS
Wie in een contactadvertentie spannend en dynamisch probeert over te komen, zal liever een wilde buitensport als hobby opgeven dan schaken. Ten onrechte, als we Professor Jeff Joireman van de universiteit van Seatlle mogen geloven. In het vaktijdschrift Journal of Personality and Individual Differences onthulde deze psycholoog dat schaken een grote aantrekkingskracht heeft op sensatiezoekers met een zucht naar actie en avontuur die niet onderdoet voor die van parachutisten, diepzeeduikers, bergbeklimmers en skiërs. Joireman kwam tot zijn conclusie nadat hij honderd schakers en niet-schakers aan een persoonlijkheidstest had onderworpen. Schaken blijkt niet zozeer een spel te zijn als wel ‘een oorlog waarin de winnaar gevoelens van opwinding, victorie en overheersing ervaart’. Bovendien beperkt de spanning zich niet tot het hoofd. Wanneer schakers opgaan in een partij stijgt de testosteronspiegel in het bloed net zo hard als bij beoefening van riskante sporten. Goed nieuws voor de macho’s onder de schakers, ook al zullen ze minder tevreden zijn over een schaduwzijde die Joireman ook beschrijft. Net als andere thrillseekers vallen schakers op door onconventioneel denken (dat klinkt nog goed) en paranoia (dat is minder). Wat Joireman beweert, klinkt niet helemaal nieuw. je hoeft maar één keer een grootmeester in fikse tijdnood te zien om te begrijpen aan welke martelingen schakers zich vrijwillig onderwerpen.
Dirk Jan ten Geuzendam (VN, 09-02-02).