Antoaneta Stefanova is de nieuwe wereldkampioene. Verrassend, want Humpy Kuneru was de grote favoriet, maar verdiend. Zij heeft er hard voor moeten werken. In de 2e, 3e en 4e ronde wist ze pas in de barrage na de twee reguliere partijen te winnen. In de finale was ze Ekatarina Kovalevskaya duidelijk de baas.
Voor zover ik het heb kunnen volgen, was het een mooi WK, daar in Elista, en dat maakt veel goed. De politieke verwikkelingen rond het toernooi waren minder fraai. In mijn column van 15 mei heb ik de volgende raadselachtige tekst laten zien, afkomstige van de website van de FIDE:
“FIDE Honorary Member, Holder of the Order of Grand Commander of the Legion of Grandmasters H.E. Aslan Abashidze has made his personal present for chess and Georgian chess federation by having transferred the World Women Chess Championship 2004 to Elista, Republic of Kalmykia, Russia, further to the request of the FIDE President, President of Kalmykia H.E. Kirsan Ilyumzhinov.”
Over deze tekst heb ik vragen gesteld aan de KNSB en de FIDE. De eerste vraag ging over de Orde van Grootcommandeur van het Legioen van Grootmeesters. Wat moet je doen om die onderscheiding te krijgen? De heer Arns, gedelegeerde van Nederland voor de FIDE, gaf enige opheldering. Er blijken twee eretitels te zijn. De orde van Groot Commandeur wordt toegekend op voordracht van de president van de FIDE. De titel is in het verleden verleend aan Jacques Chirac, president van Frankrijk, paus Johannes Paulus II, en Fidel Ramos, voormalig president van de Filippijnen. Een andere officiële eretitel is die van Commander of the Legion of Grandmasters. Deze titel is verleend aan Pierre Sisman, president van Disney Frankrijk, de Engelsman Lenox Lewis, wereldkampioen zwaargewicht boksen, Steve Davis, voormalig wereldkampioen Snooker uit Engeland, Cecilio Hechnanova, lid van de FIDE uit de Filippijnen, Dato Tan Chin Nam, lid van de FIDE uit Maleisië, en aan Aslan Abasjidze.
Mijn tweede vraag was wat werd bedoeld met de zinsnede “H.E. Aslan Abashidze has made his personal present ….”. De FIDE wilde toch niet zeggen dat Abasjidze het WK vrouwen cadeau heeft gedaan aan de schaakwereld? Dat leek mij vreemd, want het wereldkampioenschap van de vrouwen is het onbetwiste eigendom van de FIDE.
De heer Arns schrijft dat het bericht van de FIDE in erg slecht Engels is gesteld en dat hij niet weet wat de bedoeling van deze formulering is. De heer Zurab Azmaiparashvili, vice-president van de FIDE en internationaal grootmeester, die de moeite heeft genomen mij vanuit Elista een vriendelijk briefje toe te mailen, antwoordt echter bevestigend. Hij begint met een opsomming van de verdiensten van Abasjidze voor het schaken: in 1999 het Europese team kampioenschap in Batumi; in 2000 het eerste persoonlijke Europese kampioenschap voor vrouwen; in 2001 de match Europa-Azië; in 2002 het persoonlijke Europese kampioenschap. Abasjidze was medeoprichter van de schaakbond van Zwarte Zeelanden, die elk jaar een groot schaakfesitval organiseert en met zijn hulp is in Batumi een schaakpaleis gebouwd, zoals er in de hele wereld slechts weinig zijn. “Therefore, for all the mentioned above merits he was awarded with the high FIDE titles.”
Vervolgens gaat Azmaiparashvili in op de politieke gebeurtenissen rond het kampioenschap. Zoals bekend weigerde Abasjidze als hoofd van de autonome provincie Adzjarië na de fluwelen revolutie in november 2003 die leidde tot de val van Edvard Sjevarnadze, het gezag van de centrale regering in Tbilisi en van de nieuwe president Michail Saakasjvili te erkennen. De spanning liep hoog op, totdat in mei ook in Adzjarië een vreedzame revolutie plaatsvond en Abasjidze naar Moskou vluchtte.
“As for your second question, we would like to brief you on the following: Aslan Abazhidze, being the Head of the Autonomous Republic of Ajara and FIDE President Kirsan Ilyumzhinov signed the Agreement in Batumi on the Women’s World Chess Championship 2004 to be held in Batumi, Ajara, Georgia. Under well-known circumstances in Batumi on May 5th, Aslan Abashidze, being absolutely conscience, resigned from his post. But having enough courage and love to chess, he addressed for help to his friends and the decision on the Women’s World Chess Championship 2004 to be transferred from Batumi to Elista was taken with the reserved right on the sponsorship of the Championship (prize fund and organizational expenses). Our Organization reasonably considers it to be personal present of Aslan Abashidze to the World Chess”.
Dus: Abasjidze heeft het contractueel vastgelegde recht om het WK te organiseren overgedragen aan Elista, inclusief de sponsors, het prijzengeld en de organisatiekosten. Daarom beschouwt de FIDE het WK vrouwen als een geschenk van Abasjidze.
De Georgische damesgrootmeesters Ana Matnadze and Lela Javakhishvili hebben hierover een heel andere mening. In een open brief betichten zij Zurab Azmaiparashvili van “immoral and unjust behavior” en suggereren zij dat het WK Georgië is ontstolen. Volgens hen had Saakasjvili na de val van Abasjidze voorgesteld het WK te verplaatsen van Batumi naar Tbilisi, de hoofdstad van Georgië, en had hij de veiligheid van de deelneemsters en het vereiste prijzengeld van 700.000 dollar gegarandeerd. FIDE-president Iljoemshinov besliste echter het toernooi naar Elista te verplaatsen. In een document op internet geeft de FIDE als reden op dat de wereld Georgië als één land beschouwt en niet zou begrijpen waarom de deelneemsters in Batumi niet en in Tbilisi wel veilig zouden zijn. Ana Matnadze and Lela Javakhishvili denken dat de FIDE liever met Abasjidze dan met Saakasjvili in zee ging, want terwijl de hele bevolking van Georgië feest vierde vanwege de val van de dictator van Adzjarië, verkondigde vice-president Azmaiparashvili trots dat het WK de naam “Aslan Abashidze’s Gift to the World Chess” zou krijgen.
Conclusie. De FIDE is verzeild geraakt in een binnenlands conflict in Georgië. Zij had dat kunnen vermijden, want al vanaf november was duidelijk dat er ernstige politieke spanningen tussen Abasjidze en Saakasjvili waren. Toen de bom barstte in Adzjarië, had de FIDE zich strikt neutraal moeten opstellen. Vanuit dat perspectief was het niet geheel onverstandig het WK vrouwen naar een andere land te verplaatsen. Het was echter heel onverstandig de naam van de gevallen dictator Abasjidze zo nadrukkelijk aan het toernooi te verbinden, ook al is de man erelid van de FIDE. Niet alleen neemt de FIDE hierdoor stelling in het politieke conflict in Georgië, zij strijkt ook veel van haar eigen leden tegen de haren in. Misschien komt het de president van Kalmukkië goed uit, maar het is schadelijk voor de schaakwereld. De heer Arns schrijft dat de KNSB het WK vrouwen nog moet evalueren. Mijn bijdrage aan die evaluatie is: Het presidentschap van de FIDE en het presidentschap van Kalmukkië zijn onverenigbare functies.