“Weledelzeergeleerde Dr. Beatrix ” door Manuel Nepveu
Het moest er toch eens van komen. Op 8 februari j.l. werd aan H.M. de Koningin een eredoctoraat verleend door de Universiteit van Leiden. In de vorige eeuw had dezelfde universiteit haar moeder en haar grootmoeder deze eer verleend en je kon er op wachten dat ooit een doctoraat honoris causa (“h.c.”) richting de huidige majesteit zou gaan.
Universiteiten verlenen doctoraten. Een doctoraat krijg je aan de universiteiten in ons land na de verdediging van een proefschrift waaruit blijkt dat je jezelf bekwaam hebt betoond in het doen van wetenschappelijk onderzoek. De naam “proef”schrift geeft dit nadrukkelijk aan, want het eerste deel verwijst naar “proeve” als in proeve van bekwaamheid.
Het hele traject vanaf het doctorale examen duurt doorgaans een flink aantal jaren. De kans dat je uiteindelijk een werkstuk produceert dat verdedigbaar geacht wordt, is bepaald geen honderd procent. De vaardigheden die je in huis moet hebben zijn nogal gevarieerd en hebben zeker niet alleen betrekking op je IQ. Bovendien kunnen er bij het onderzoek totaal onverwachte complicaties optreden die roet in het eten kunnen gooien. Kortom, het is een enigszins hachelijke onderneming. Wie voorts de dankbetuigingen leest die in bijna alle proefschriften voorkomen, ziet dat er ook nog eens een zware wissel wordt getrokken op de loyaliteit van eventuele partners. Alles bijeengenomen kun je stellen dat universiteiten hun doctoraten niet bepaald als pepernoten rondstrooien.
Naast deze “gewone” doctoraten verlenen universiteiten ook nog doctoraten h.c. Honoris Causa, om der wille van de eer.
Wetenschappers met een klinkende naam worden op een dergelijke manier geëerd.
Ook personen die waardig werk hebben afgeleverd, maar die niet in de gelegenheid waren om het formele traject te doorlopen tot het doctoraat ontvangen aldus erkenning. Prima natuurlijk.
Echter,… bijzondere verdiensten van maatschappelijk belang kunnen óók aanleiding vormen tot het verlenen van zo’n “h.c.-tje”.
“Bijzondere maatschappelijke verdiensten” is een vaag en rekbaar begrip en dat is natuurlijk heel prettig voor een universiteit die zichzelf op gezette tijden in de etalage wil zetten.
Bij het verlenen van sommige eredoctoraten vraagt men zich namelijk af: wie steekt nu eigenlijk wie(n) een veer in het achterwerk? Is het de begunstigde die zich vereerd moet voelen, of is het eigenlijk de universiteit…? Waarom dit eredoctoraat?
De verlening heeft soms het karakter van een Sinterklaas-festiviteit, zonder twijfel om promotionele redenen. De universiteit wil dan graag in een adem genoemd worden met ….. (invullen wie gewenst is).
Terug naar het begin van dit stuk. Majesteit heeft het doctoraat h.c. gehad voor de bijzondere wijze waarop zij haar monarchale rol invult, of iets van die strekking.
Het lijkt er toch echt op dat de oudste universiteit van Nederland graag weer eens een Sinterklaasdoctoraat wilde uitdelen aan een Oranje. Maar dan moet er een reden verzonnen worden om dat te kunnen doen, een l-lsmoes, mag ik wel zeggen. “… bijzondere wijze …” Volgens mij heeft Majesteit steeds gewoon gedaan wat er in alle redelijkheid van haar verwacht mag worden. En daarbij laat ik de hoogte van haar salarisstrookje dan nog geheel buiten beschouwing. De dankbetuiging van de weledelzeergeleerde Dr. Beatrix -onderdeel van de plechtigheid- is in mijn krant integraal afgedrukt. Het was een keurige toespraak, waaraan de ministers zich echt geen buil konden vallen. Keurige gemeenplaatsen en zo.
Je zou kunnen zeggen dat het zo zoetjes aan gebruik is geworden dat de Leidse universiteit (sommige) leden van het koningshuis een veer in de koninklijke bilspleet steekt, hopend dat het bijdraagt tot eigen grandeur.
We kunnen ons er nu al op verheugen dat Majesteits water en pils managende zoon binnen enkele decennia stellig precies zo’n huldeblijk ten deel zal vallen. De vereiste bijzondere maatschappelijke verdiensten zullen vast wel gevonden worden. Zijn wetenschappelijke hoeven gelukkig geen rol te spelen.