Spelen met tijd
Spelen met tijd Willem Broekman
Ik heb hier al meerdere malen over geschreven. Toch zie je nog steeds spelers de fout ingaan. Het gaat over de situatie dat je zelf nog veel tijd over hebt terwijl de tegenstander behoorlijk in tijdnood zit. In deze situatie is een goede methode beschikbaar. Maar… Enkele maanden geleden zag ik afgrijselijke tonelen aan het bord van ene Frans Martens. Hij stond beter. Zijn tegenstander in grote tijdnood. Zelf veel tijd over. Wat gebeurt? Hij gaat mee vluggeren. Aan het eind bleef Frans met lege handen achter.
En met veel tijd.
Ik begrijp het wel. De tegenstander heeft weinig tijd. Dus denk je:”als ik wat sneller speel, heeft hij geen tijd om na te denken in mijn tijd”. Want als je zelf nadenkt, dan denkt de tegenstander in jouw tijd mee. En dat is zonde, als hij in tijdnood zit. Maar als je mee vluggert denk je zelf dus net zo lang als jouw tegenstander en is het voordeel feitelijk weg.
Ik ken een verhaal van een grootmeester, die van dit fenomeen gebruik maakte. Hij stond slecht maar zag nog een swindel. Hij dacht: ”als ik dit normaal speel, dan ziet mijn tegenstander dit ook”. Dus nam hij de tijd. Pufte af en toe wat. Als bij een speler, die het niet meer zag zitten. Als je slecht staat, dan probeer je toch nog de redding te vinden. Dus denk je lang na. De tegenstander had niets in de gaten. Met nog enkele minuten op de klok zette de speler. Zo’n beetje op de manier: ik doe nog maar wat, maar kan eigenlijk ook wel opgeven. De argeloze speelde ook. De slecht staande speler werd nu gedwongen snel te zetten. Hij had immers weinig tijd meer over. De tegenstander vluggerde mee en had de swindel pas in de gaten toen het te laat was.
Ik zelf speel altijd op de tijd. Bij een spel met een sudden death (vlag valt op vast moment, partij over) is tijdvoordeel van immens belang. Heb ik nog 20 minuten en mijn tegenstander nog 5 bij gelijkstaande stand en gelijke sterkte en enigszins complexe stelling, dan kan ik het punt tellen. Gedurende de partij bouw ik consequent aan tijdvoordeel. Eén seconde per zet levert aan het eind van de partij een halve minuut op. En deze moet ingehaald worden over veel minder zetten!! De kans op fouten is dan groot. Ik heb zelfs mijn openingsrepertoire hier doelbewust op ingesteld. Geen grote hoofdvarianten maar speelbare zijvarianten. Een smal openingsrepertoire met openingen die ik goed snap. In bijna al mijn partijen kom ik zo op voordeel in tijd. Na 15 zetten zit ik vaak nog in de opening en heeft de tegenstander vaak al een half uur nagedacht. Ik denk dat dit wel 200 elopunten waard is. Dan maar een iets minder staande stelling maar met grote tijddruk.
Nu even de situatie. Ben je aangekomen aan het einde van de partij. Je hebt de tijd bij elkaar gesprokkeld en er nog wat van over. De tegenstander zit in tijdnood. En je wilt niet dat de tegenstander in jouw tijd zit mee te denken. Daar is een goede methode voor. Ik zal hem mathematisch onderbouwen.
Aannames: in elke stelling zitten ongeveer drie kandidaat-zetten. Je schat in wat de tegenstander zal spelen als reactie op een zet van jou. Deze inschatting komt in 50% van de gevallen uit.
Het algoritme werkt als volgt: Je bepaalt de eigen zet, die je gaat spelen. Je speelt hem echter nog niet maar besteedt nog wat tijd aan het volgende. Je neemt de meest waarschijnlijke reactie van de tegenstander aan. Op deze zet bepaal je wat je zeker gaat spelen. Daar denk je dus goed over na.
Je speelt jouw zet. De tegenstander doet een tegenzet. Is dit de door jouw voorspelde zet, dan speel je jouw reactie a tempo. Je hebt er immers al goed over nagedacht.
De tijdbesteding is nu bijvoorbeeld als volgt:
Je besteedt 3 minuten over jouw eerste zet. De tegenstander denkt met jou mee en besteedt dus even veel tijd. Je doet de keuze van de verwachte tegenzet en gaat nadenken over jouw reactie daarop. Zeg weer drie minuten. De tegenstander weet dit nog niet en besteedt deze drie minuten nog steeds aan de eerste drie mogelijkheden en verdeelt zijn tijd daarover.
Tijdverdeling van jou
Eerste zet aangenomen reactie Tweede zet
Alternatief A 1 minuut Alternatief D 0 minuten Alternatief G 1 minuut
Alternatief B 1 minuut Alternatief H 1 minuut
Alternatief C 1 minuut Alternatief I 1 minuut
Je besluit A te spelen en als de tegenstander met D reageert direct met H te antwoorden. Aan deze route heb je dan 2 minuten besteed. Omdat de tegenstander dit nog niet weet ziet de tijdbesteding van de tegenstander er anders uit:
Tijdverdeling tegenstander
Eerste zet aangenomen reactie Tweede zet
Alternatief A 1 minuut Alternatief D 0 minuten Alternatief G 20 seconden
Alternatief B 2 minuut Alternatief H 20 seconden
Alternatief C 2 minuut Alternatief I 20 seconden
Hij verdeelt de tijd dat jij nadenkt over de tweede zet nog aan de eerste zetten en besteedt dus nog tijd aan alternatieven B en C terwijl jij al met H bezig bent en de alternatieven B en C hebt verworpen. Deze tijd besteedt hij dus niet aan de alternatieven G, H en I.
Je besteedt in dit geval dus ongeveer 3x zoveel tijd aan de reactie (zet H) als jouw tegenstander. De tegenstander voelt dit ook en zal op jouw, a tempo gespeelde, zet toch even de denktank in gaan. Dat kost tijd, en die heeft hij niet.
In 50% van de zetten werkt dit niet en heb je tijd verspeeld. Het gaat dus alleen als je voldoende tijd hebt!
Je doet dit net zo lang totdat je net zoveel tijd over hebt als jouw tegenstander en gaat dan weer op de normale manier met de varianten om.
Mijn ervaring met deze methode is dat de tegenstander erg onder druk komt te staan en ook weer zijn tijd moet nemen. Zeker als de a tempo gespeelde zet ook nog onverwacht is. Ik win met deze methode veel.
Dus:
Heb je aan het einde van de partij tijd over. Dan pas je de hierboven beschreven methode toe.
Een pilsje van elke speler, die zich hier niet aan houdt en ik kan elke avond vrij drinken.