Betrekkelijk vroeg in de avond kwam ik weer terug op mijn hotelkamer. Ik had juist daarvoor samen met kompaan Eric een stevige maaltijd naar binnen gewerkt, na een schaakmiddag die mij niet eens een halfje had gebracht. Op de allerlaatste zet had ik mijzelf tegen Happel in een vlaag van verstandsverbijstering de das omgedaan. Jech!
De wandeling naar de zuidrand van Groningen waar ik mijn domicilie had gekozen tijdens het Harmonietoernooi, had me een klein half uur gekost. Ik plofte op een stoel, op tijd voor het journaal. Ik weet niet zeker meer of Astrid Kersseboom de honneurs van het nieuws-lezen waarnam. Ik denk het. Ik hoop het. Hoe dan ook, tijdens de nieuwsuitzending werd melding gemaakt van het feit dat Saddam Hoessein overgedragen was aan de Irakese autoriteiten. Yep, dacht ik, die gaat vannacht of morgenochtend hangen. De autoriteiten gaan hem nooit lang bewaren. Veel te link.
De volgende morgen was ik vroeg wakker. Ik zette de tv aan, op zoek naar nieuws. CNN en ook een van onze eigen zenders meldden het direct: Saddam was opgehangen en een en ander was op video vastgelegd. Toen ik die avond weer terug was in Zoetermeer ben ik de videobeelden gaan bestuderen die van de executie waren gemaakt. Wrede, maar wetenschappelijke nieuwsgierigheid.
In januari vernamen U en ik dat de halfbroer van Saddam en een opperrechter ook waren opgehangen en dat een van de twee daarbij onthoofd was. Huh? Tijd voor een wetenschappelijke uiteenzetting. Daar hebt U wel behoefte aan, dacht ik zo.
Ik nodig U allereerst even uit op de Britse eilanden. Aldaar bestond de doodstraf tot diep in de twintigste eeuw en werd hij voltrokken met behulp van de galg. Als gevolg van zekere politieke ontwikkelingen bij onze Westerburen werden in de achttiende eeuw ook volstrekt minimale vergrijpen met de dood bestraft. Wie voor vijf shilling uit een winkel stal, werd tot de strop veroordeeld. Dat werd in de negentiende eeuw teruggedraaid, maar er bleef genoeg over waarvoor je tot de ultieme straf kon worden veroordeeld. Het gevolg was dat er ook in de negentiende eeuw heel veel personen aan de galg stierven. Wilt U getallen? In de negentiende eeuw werden er op de Britse eilanden bijna 4400 personen opgehangen; in de twintigste eeuw waren dat er nog altijd 865. Het gevolg van deze fabrieksmatige hoeveelheid is dat er veel studiemateriaal voorhanden is over de executie-methode zelf.
Er zijn grofweg drie manieren om iemand op te hangen: een sadistische (methode I), een zeer sadistische (methode II) en een “humane” (methode III.). Nu zou ik U enthousiast kunnen verhalen over de eerste twee methoden, maar ze zijn in detail voor het vervolg niet terzake.
Bij methode III geeft men de veroordeelde een val mee (“long drop”) waardoor hij zijn nek breekt en alle zenuwverbindingen tussen hersenen en romp worden doorgesneden. Volgens forensische experts werkt dit als een magnifieke kortsluiting: het subject raakt meteen in een diepe coma. Het gevolg is dat hij het feitelijke stervensproces niet bewust meemaakt. Wrang als het klinken mag, hij is een geluksvogel. De medische doodsoorzaak staat in dit geval bekend als comateuze asphyxie, dood door zuurstofgebrek in de hersenen terwijl je afwezig bent. Dat is de theorie, maar hoe verwezenlijk je een en ander in de praktijk?
In 1872 werd de beschreven methode voor het eerst gebruikt (als verbetering op methode I) en hoewel de executie een doorslaand succes was, duurde het toch nog tot 1877 voordat de methode exclusiviteit verwierf. Steeds werden verbeteringen aangebracht en het ophangen werd uiteindelijk tot een ware kunst verheven, kil en efficiënt. Maar niet dan nadat er enige decennia flink wat brokken waren gemaakt. De Home Office stelde in 1887 een commissie in om voor eens en voor al tot goede richtlijnen te komen voor de hele procedure. Waar moest men zoal aan denken?
Om te beginnen heb je een tabel nodig waarin staat hoe groot de val moet zijn als functie van het gewicht van de veroordeelde. De formule waarop de tabel uiteindelijk werd gebaseerd was de volgende:
valhoogte (in Engelse voeten) = 1260 footpounds / gewicht (in pounds).
In 1885 was iemand onthoofd omdat zijn val te groot was geweest. Anderen daarentegen hadden tengevolge van een te kleine val hun nek niet gebroken en kwamen vervolgens op monsterlijke wijze aan hun eind ( = methode II). De tabel moest dus zo uitgekiend worden dat noch het eerste noch het tweede scenario optrad.
Voorts kwam men er achter dat de strop op een specifieke wijze moest worden omgelegd opdat het krachtmoment (die 1260 footpound dus) goed overgebracht werd op de nekwervels.
Tenslotte – en dit is geenszins onbelangrijk – het touw moest geen grote elasticiteit bezitten, reden waarom men dit in de nacht voor de terechtstelling uren liet uithangen met een zandzak eraan. Op deze wijze bereikten de Engelse beulen een behoorlijke graad van vakmanschap.
Nu terug naar de aanleiding van dit hele verhaal. Toen ik thuis de videobeelden van de executie van Saddam op mijn gemak bekeek, zag ik dat de strop niet heel precies zo was bevestigd als het volgens Bartjens moet. Dat had tot gevolg kunnen hebben dat de beoogde humane (ja, stil nou maar!) manier was veranderd in een horrorscenario. Saddam bofte maar dat dat niet gebeurd is.
U begrijpt uit het voorafgaande nu ook wat er misgegaan moet zijn bij de terechtstelling van een van de twee anderen. Hoewel de doodstraf in Irak via ophanging gebruikelijk is, is de humane methode er bij mijn weten niet in zwang, maar is er doorgaans sprake van methode I.
De onderhavige beul en zijn knechten hadden vermoedelijk geen grote ervaring met methode III, waardoor de executies waarover wij spreken het karakter kregen van “nogal spannende” experimenten. Zouden de schavuiten die op het luikje stonden dit beseft hebben?
Welaan, U bent nu helemaal op de hoogte. U kunt weer rustig slapen.