Bij de eerste geschiedenisles, lang lang geleden werd ons, derde-klassertjes, door “juf” een jaartallenlijn gepresenteerd. Aan de hand van die lijn kregen wij een eerste inzicht in het verleden; deze lijn -over de volle breedte van het schoolbord getekend- was de goed gevonden opmaat tot het vak geschiedenis. Dit didactische instrument was kennelijk zo overtuigend, dat ik tot op de dag van vandaag steeds een gevulde jaartallenlijn voor mijn geestesoog zie wanneer er een jaartal wordt genoemd. Het vak geschiedenis heeft altijd mijn grote interesse gehouden en mijn geheugen is op dit punt enigszins bizar, ik geef het toe. In heel oude leerboeken werden feiten soms met datum en al genoemd. Veel daarvan onthield ik zonder daar moeite voor te moeten doen. En nog altijd…
De datum “24 maart” is er zo eentje die ik al vroeg kon plaatsen: 24 maart 1607 – 29 april 1676, Michiel Adriaansz. De Ruyter. Terwijl ik de begin-en einddatum van de zeeheld hier opschrijf, neem ik niet eens de moeite het even te verifiëren. Niet nodig, dit zit op mijn harde schijf gebrand. Ook zal het vanaf nu op mijn harde schijf gebrand zijn, dat precies vierhonderd jaar na de geboorte van de admiraal zeker vrouwspersoon haar leven eindigde. Ik heb het over de Zwarte Weduwe, ofwel de weduwe Rost van Tonningen. In tegenstelling tot de man uit Vlissingen heeft zij geen enkele reële betekenis gehad voor de Lage Landen. Zij was slechts bizar, maar wel weer zodanig dat het NOS journaal flink wat tijd besteedde aan haar dood en dat er een special werd ingelast, een herhaling van een interview met haar.
Het bizarre aan de Zwarte Weduwe is niet eens haar rabiate racisme of haar bewondering voor hem wiens voornaam voorgoed op de vuilnisbelt ligt. Bizar is haar volledige ontkenning van DE massamoord in de Tweede Wereldoorlog. Waar zij zich ook binnen het Derde Rijk heeft opgehouden in de bewuste periode, het lijkt me onmogelijk dat ze op geen enkele manier iets van razzia’s heeft meegekregen. Bovendien was zij op de hoogte van de bittere gevoelens die Adolf tegenover joden had -gevoelens die zij deelde- en van de maatregelen die in het vooroorlogse Duitsland werden genomen om deze groep uit het economische, wetenschappelijke en artistieke leven te weren. Waar zij na de oorlog ook heeft gewoond, degenen die bewijsbaar in groten getale waren afgevoerd, kwamen zelden terug. Dan is er de overdaad aan filmmateriaal, van de joden-transporten tot en met de inhoud van bepaalde verbrandingsovens. Hoe kan iemand onder deze samengebalde bewijslast blijven beweren dat het hier om een fabeltje gaat? Is er een psycholoog in de zaal?
De datum heeft nog een “entry” op mijn harde schijf. Op 24 maart 1946 werd Alexander Aljechin levenloos op zijn hotelkamer in het Portugese Estoril aangetroffen. Over de doodsoorzaak waren de Portugese autoriteiten vaag en dat bleef zo. Merkwaardigerwijs had de wereldkampioen iets gemeen met de weduwe, namelijk zijn tijdens de wereldoorlog ongegeneerd uitgevente antisemitisme. In 1941 had hij een serie artikelen geschreven waarin de joodse schaakspelers op een abjecte manier neergezet werden. Bovendien encanailleerde hij zich in deze tijd met een Nazi-kopstuk van het slagerstype. Dit alles stond zijn maatschappelijk functioneren na de oorlog danig in de weg. Hij kon niet terug naar Frankrijk, zijn tweede vaderland en organisatoren van grote schaaktoernooien hadden geen trek meer in hem. Wel was het tot onderhandelingen gekomen voor een match om de wereldtitel met Botwinnik. Geen teken van warme gevoelens van Moedertje Rusland voor Aljechin, eerder een koel berekende zet. Immers, over de uitslag van een eventuele match van Botwinnik met de afgetakelde ex-Rus kon geen onduidelijkheid bestaan. Het is waarachtig niet ondenkbaar dat Aljechin in een helder moment heeft ingezien welke puinhoop hij van zijn leven had gemaakt en dat hij daaruit de ultieme consequentie heeft getrokken. De weduwe heeft dat in ieder geval nooit gedaan en is koppig in haar wereldje van Germaanse onderbuikmystiek blijven verwijlen, zij stierf een en zestig jaar later.