In mijn column van 21 oktober 2005 heb ik beschreven hoe de toenmalige KNSB-voorzitter Joop Roozeboom mij eens naar de trein bracht.
“Ik had een kaartje vanaf station Soest-Zuid en Roozeboom, die richting Amsterdam moest, reed zelfverzekerd parallel langs de spoorlijn totdat hij een station tegenkwam. Toen ik het perron opliep, bleek ik me op station Soestdijk te bevinden. Dit voorval tekent de persoon. Het gaat hem om de grote lijnen, de details komen later wel.”
Dat heeft-ie geweten. Nog geen jaar later trad Roozeboom af, verstrikt in de details en gevoeligheden in de schaakwereld.
“In het voetballen gaat het om details”, pleegt Cruijff te zeggen. Dan legt hij bijvoorbeeld uit waarom je achter een linksbenig middenvelder een rechtsbenige verdediger moet opstellen, want als de middenvelder rechts wordt gepasseerd omdat dat zijn zwakke kant is, wordt hij in de rug gedekt door iemand die rechts juist sterk is. Tenzij je in de zone speelt, natuurlijk, maar dat is logisch. (De stopperspil van Rood-Wit, de voetbalclub uit mijn jeugd, bijgenaamd De Stier, had een andere oplossing voor dit probleem. Wie hem durfde te passeren, kreeg zo’n rotschop, dat hij de rest van de wedstrijd voorzichtig bij de zijlijn bleef)
Een paar dagen geleden zag ik stelling 1 (links) op internet, Shirov-Ivanchuk, Bazna 2009. Na drie zetten werd het remise. Remise? Had ik een tijdje terug niet zo’n eindspel gezien dat voor wit gewonnen was? Even zoeken en daar had ik hem al (stelling 2). De toren stond op d1 in plaats van op e1. Een detail, maar toch een wereld van verschil, het verschil tussen winst en remise.
Ella Vogelaar heeft in de NRC een stuk geschreven waarin zij de matte reacties op de opkomst van Wilders vergelijkt met het gebrek aan verzet tegen de opkomst van het nationaal socialisme in Duitsland in de jaren dertig van de vorige eeuw. Ook in de NRC, maar dan van een week eerder, trok Elsbeth Etty eveneens een parallel met het fascisme. Het gaat de dames om de grote lijnen. Tegenstanders wijzen direct op allerlei details, waaruit inderdaad blijkt dat er grote verschillen bestaan tussen Wilders en Hitler.
In de sociologie bestaat er zoiets als de micro-macro-paradox. Rationeel gedrag van individuele mensen kan op macro-niveau suboptimaal zijn en zelfs negatieve effecten hebben. We zien dat op de huizenmarkt gebeuren. Niemand verkoopt nu zijn huis als het niet nodig is, want de prijzen zijn erg laag. Daardoor stagneert de huizenmarkt en dat is slecht voor de economie. Uit representatieve metingen van de arbeidstevredenheid bleek keer op keer dat zo’n 90% van de werknemers tevreden of zeer tevreden was met zijn of haar werk. Maar als je een representatieve steekproef twee jaar achter elkaar vraagt hoe tevreden ze zijn, dan blijkt ongeveer de helft van tevreden ontevreden te zijn geworden en omgekeerd. De grote lijn is stabiel, maar daaronder is veel turbulentie.
In het huidige tijdsgewricht is er veel oog voor details. Daardoor worden de grote lijnen wel eens uit het oog verloren en wordt er wel eens meesmuilend gedaan over standpunten als die van Vogelaar en Etty. Ten onrechte want zij wijzen op gevaarlijke tendensen in de samenleving. Aan de andere kant moet je de details niet uit het oog verliezen. Dat doet Wilders bijvoorbeeld als hij alle Marokkanen over één kam scheert.
Het gaat om de balans tussen de grote lijnen en de details. Maar niet altijd. Soms mag je ongenuanceerd de grote lijn volgen of desgewenst je verliezen in detailzaken. Ik heb mij onbekommerd verdiept in de verschillen tussen de twee stellingen. Want het is zomer en ik ga schaken.