|
Het Stellinggevoel [14] |
Ruurd Kunnen |
||||||||||||||||||
|
Kirsan Iljoemshinov heeft met 95 tegen 55 stemmen de verkiezingen voor het FIDE-presidentschap gewonnen. Een teleurstelling. De KNSB was, evenals de meeste Europese landen, op goede gronden voor Karpov.
Er waren veel redenen om tegen Iljoemshinov te stemmen. In de roerige periode na de val van het communisme en de opheffing van de Sovjet Unie heeft hij zich, evenals een groot aantal andere Russen, op oncontroleerbare wijze verrijkt. Hij werd in 1993 president van de autonome Russische republiek Kalmukkië en hij onderscheidde zich in die functie onder andere door het afschaffen van de grondwet. Door internationale waarnemers werden de verkiezingen in Kalmukkië gewantrouwd. Veel democratische regels waaraan de Westerse landen gewend zijn, gelden niet. Afgelopen zomer werd bekend dat Iljoemshinov zich op last van het Kremlin niet beschikbaar stelt voor een vierde termijn. Tijdens zijn bewind heeft hij zijn fortuin vergroot door zich belastinggelden, afkomstig van concessies aan buitenlandse bedrijven, toe te eigenen. Ook zou hij geld hebben aangenomen van Khadafi en Saddam Hoesein. Binnenlandse oppositie heeft hij altijd onderdrukt. Iljoemshinov wordt in verband gebracht met de nooit geheel opgehelderde moord op de dissidente journaliste Larisa Judina. Bovendien is hij een grote fantast. Zo beweert hij enige tijd door buitenaardse wezens in een UFO door het heelal te hebben gereisd. In het Russische parlement zijn vragen gesteld of Iljoemshinov tijdens die tocht geen staatgeheimen kan hebben verraden.
De schaakwereld was niet zo kien. Natuurlijk hebben wij niets te verbergen voor de aliens, maar er kunnen wel vragen worden gesteld. Niemand weet precies waar het geld vandaan komt dat Iljoemshinov in het schaken heeft gestoken. In de Kalmukse hoofdstad Elisa heeft hij een schaakdorp gebouwd, een Olympisch dorp voor schakers, en als er een kandidatentoernooi of een Olympiade zonder sponsor zat, dan was Iljoemshinov wel zo goed om financieel bij te springen. Hij deed dat steeds uit eigen zak, zo heeft hij één en andermaal verzekerd, maar iedereen weet dat het geld eerst uit verdachte bronnen in zijn zak is gevloeid.
Iljoemshinov is de zesde in het rijtje FIDE-presidenten.
Na 58 jaar een Europeaan als president te hebben gehad (waarvan 33 jaar een Nederlander), wordt de FIDE nu alweer 28 jaar door Aziaten geregeerd. Dat weerspiegelt de veranderingen in de schaakwereld.
De belangrijkste taak van de FIDE is de organisatie van het wereldkampioenschap. De FIDE heeft deze taak na de Tweede Wereldoorlog gekregen om het WK in goede banen te leiden. Voor de oorlog was de wereldtitel het persoonlijke bezit van de kampioen, die zelf zijn uitdager uitkoos en zelf de financiële voorwaarden bepaalde. Onder het bewind van de FIDE is van 1948 tot 1993 een WK-cyclus gehouden bestaande uit zonetoernooien, interzone-toernooien, kandidatentoernooien en WK-matches. De sterkste schakers van alle landen konden meedoen. Dat systeem werkte bevredigend, hoewel er ook regelmatig problemen zijn geweest. Euwe moest al zijn diplomatieke gaven aanwenden om de match tussen Spassky en Fischer tot een goed eind te brengen. Campomanes heeft in 1985 de eerste match tussen Karpov en Kasparov voortijdig beëindigd, omdat er na 48 partijen nog geen beslissing was gevallen. Het systeem liep op zijn einde. Het paste niet meer in een tijd waarin de sport was vercommercialiseerd en de schakers ook behoorlijk wilden verdienden. Waarom zou je de sterkste grootmeesters eerst allerlei toernooien tegen zwakke spelers laten afwerken, voordat zij echt om het uitdagerschap konden gaan spelen? Campomanes slaagde er niet in een bevredigende oplossing te vinden en in 1993 stapten Kasparov en Short uit de FIDE. Aan Iljoemshinov was de schone taak toebedeeld om de boel weer bij elkaar te krijgen. Waarschijnlijk begreep hij beter dan Campomanes dat het topschaken verder moest professionaliseren en commercialiseren. Hij schoot echter tekort bij het betrekken van de schakers daarbij. Zijn gebrek aan democratisch gevoel, dat ook zijn presidentschap van Kalmukkië kenmerkte, zal daaraan niet vreemd zijn geweest. Aanvankelijk probeerde hij door een apart FIDE-WK te organiseren, de dissidenten (Kasparov c.s.) de wind uit de zeilen te nemen. Het gevolg was dat er een tijdlang twee |
|||||||||||||||||||
wereldkampioenen tegelijk waren. Het was uiteindelijk meer aan de inschikkelijkheid van Kramnik, toen wereldkampioen, te danken dat in 2006 de eenheid werd hersteld. Sindsdien heeft Iljoemshinov wat betreft de WK-cyclus een eigenzinnige koers gevaren, vaak tot woede van de spelers. Afspraken werden niet nagekomen en reglementen werden veranderd of terzijde geschoven. Soms gingen toernooien niet door omdat de organisatoren niet betrouwbaar bleken. Deze chaotische gang van zaken was voor Karpov reden om zich als tegenkandidaat bij de verkiezingen op te werpen en voor Kasparov om hem te steunen.
Het zou voor het internationale aanzien van het schaken goed zijn geweest als er een aflossing van de wacht in het topbestuur had plaats gehad. De persoonlijke achtergronden van Iljoemshinov en de wijze waarop de WK-cyclussen verliepen hebben waarschijnlijk veel potentiële sponsoren afgestoten. Dat wil niet zeggen dat de schakers geen terechte twijfels hadden over Karpov en Kasparov. Deze heren hebben in het verleden ook bedenkelijke politieke acties binnen en buiten de schaakwereld uitgevoerd. Desondanks had het duo op het punt van imago-verbetering en sponsorwerving in Europa en Amerika verbetering kunnen brengen.
Iljoemshinov heeft het grootste deel van zijn stemmen bij de presidentsverkiezing gehaald bij de Aziatische, Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse schaakontwikkelingslanden. Bij de vorige verkiezingen was dat ook al zo. Dat hij deze stemmen voor een deel heeft gekocht, is belangrijk, maar doet nu niet ter zake. Het gaat om de wederzijdse afhankelijkheidsrelatie die tussen Iljoemshinov en deze landen is ontstaan. Hans Meijer heeft mij documenten toegestuurd waaruit bleek hoe bang de voorzitter van de Boliviaanse schaakbond was om op Karpov te stemmen, omdat dit bij een (verwachte) overwinning van Iljoemshinov de goede relatie met de FIDE zou verstoren. Dat kon de armlastige Boliviaanse bond zich niet permitteren.
De FIDE heeft onder leiding van Iljoemshinov veel geld gestoken in projecten voor schaken op school in de schaakontwikkelingslanden. De bijdrage van de FIDE bestaat uit borden, stukken en klokken. Voor de schaakbonden in die landen is dat een niet te onderschatten steun. Een voorbeeld is de Turkse schaakbond, die door het stimuleren van het jeugdschaken de afgelopen jaren sterk is gegroeid.
Het centrum van de schaakwereld ligt vanaf 1948 in Rusland. De laatste 25 jaar zijn met name China en India opgekomen als sterke schaaklanden. De wereldkampioen is een Indiër. Bij de top-100 van de mannen bevinden zich 5 Chinezen en 4 Indiërs. In Nanjing wordt elk jaar een supergrootmeestertoernooi gehouden. Ook andere landen in Azië, bijvoorbeeld Vietnam, leveren steeds meer sterke spelers. De Aziatische landen (inclusief de Aziatische Republieken in de Russische Federatie) hebben samen 20 schakers bij de top-100. Aan de jeugd-WK’s die op het moment van schrijven in Griekenland worden gehouden, doen in totaal 1372 kinderen mee. India is vertegenwoordigd met 54 kinderen, Iran met 44, Turkije 24, Vietnam 14. Ter vergelijking: Rusland 110, Verenigde Staten 40, Nederland 22. China blijft met 19 deelnemers iets achter.
De opkomst van de schaakontwikkelingslanden is niet alleen aan Iljoemshinov te danken. Euwe maakte tijdens zijn presidentschap al promotiereizen naar deze landen. Iljoemshinov heeft echter wel een grote bijdrage geleverd en hij zal dat de komende periode naar verwachting ook blijven doen.
Ondanks alle bedenkingen tegen de man, geeft dat toch een goed gevoel.