Journalisten gebruiken graag het schaakspel om zich beeldend uit te drukken. En als dat maar vaak genoeg gebeurd, dan wordt het overgenomen. Gisteren hoorde ik weer eens iemand een kennis een goede ‘smorgens’ toe wensen. Welnu, die populariteit zal wel niet bereikt worden. Maar toch. Een college raadslid gebruikte onlangs in een gesprek met mij “er werd op twee borden geschaakt”. Zelf zal ik die uitdrukking nooit gebruiken.. Want ik weet eigenlijk niet wat er mee bedoeld wordt. Dubbelspel? Twee onafhankelijke tegenstanders tegelijk? Een tweede, meer verborgen doel? Twee strategieën hanteren? Een plan B achter de hand houden?
Van de zomer schreef Martin Sommer in de Volkskrant: “Terwijl de kabinetsformatie in volle gang was, speelden ‘mensen van kaliber’ elders in Den Haag op een geheim, tweede schaakbord om, zodra mogelijk, een zakenkabinet op afstand te vormen”.
Daar hebben wij het prachtige woord ‘bekokstoven’ voor. En toch het schaakspel er bij halen. Zou het met het letter tellen te maken hebben? Zes woorden in plaats van één? Als ik kinderen les geef in het schaken, benadruk ik altijd dat bij het dammen en het schaken alles zichtbaar is. Schaken is een oorlogsspel maar het wordt met open vizier gespeeld. Buitenstaanders hebben daar kennelijk een andere kijk op. Mogelijk is dat ingegeven door het offeren van materiaal, dat iedereen blijkt te fascineren.
Bert Wagendorp vorig jaar, ook in de Volkskrant: “Het hele voorspel tot de val van de muur lijkt een schaakpartij, die achteraf beschouwd maar één uitkomst kon hebben; maar wie verzette de stukken? Het ging over de illusie van de menselijke invloed op de grote gang der dingen en in die zin is zijn slotvraag (de column eindigde er mee) treffend. Deze prangende vraag kan ook gesteld worden bij de twee actuele grote kwesties die journalisten er toe brachten de uitdrukkingen ‘er wordt op twee borden geschaakt’ en ‘er blijkt een tweede speler op het schaakbord te zijn’ te bezigen. Ik vond ze in de berichtgeving over de standpuntbepaling van GroenLinks over de politiemissie naar Afghanistan en over de demonstraties in Egypte. Welke realiteit krijgen wij te zien en te horen? Wie verzette de stukken?
Een paar jaar geleden knipte ik een stukje uit over Sarah Palin:
“Een meesterzet van het campagneteam van McCain, oordeelt A. over de keuze van Palin. Al waagt B te betwijfelen of velen de overstap van Hillary naar Sarah gaan maken. Ondanks alle Palinmania ziet ze het gezin Palin toch vooral als een schaakstuk in het spel dat het Republikeinse team speelt. En in dat spel is voorlopig een dochter van 17 geofferd, constateert ze. Want de echte baas is Sarah Palin natuurlijk niet. Zij is een zet, van de meester”.
Wie is de meester van wie Jolande Sap een zet is?