Het Wetenschappelijk Instituut van het CDA presenteerde donderdagmiddag een rapport dat was opgesteld door onze schaakvriend de gestrenge en zeergeleerde Hamilcar Knops. Het rapport ging over maatschappelijke organisaties. Schaakvereniging Promotie is een voorbeeld van een maatschappelijke organisatie, evenals scholen, woningbouwcorporaties en verpleeghuizen. In maatschappelijke organisaties hebben gelijkgezinde mensen zich verenigd om bepaalde doelen te bereiken: schaken, onderwijs, wonen, een verzorgde oude dag. Zij doen dat op eigen initiatief, los van de overheid, maar omdat zij vaak het algemeen belang dienen, kunnen zij financiële ondersteuning (subsidie) krijgen.
Het probleem is volgens het CDA dat de maatschappelijke organisaties verzwakken en dat daardoor ook de gemeenschapszin in de samenleving minder wordt. Dat baart de partij zorgen en daar moet iets aan gedaan worden. “Op zoek naar de kracht van de samenleving”, is dan ook de toepasselijke titel van het rapport.
Een van de oorzaken is dat de overheid steeds meer via de maatschappelijke organisaties eigen doelstellingen probeert te realiseren, zoals integratie van minderheden, stadsvernieuwing of gezondheidszorg (obesitas-bestrijding door sport). Verder is er een tendens naar schaalvergroting en efficiencyverbetering waardoor professionalisering van bestuur en bureaucratisering belangrijker worden dan de sport zelf. Het voortbestaan en ontwikkeling van de organisatie en haar middelen worden doelen op zich, die de oorspronkelijke doelstellingen soms naar de achtergrond verdringen.
Het CDA werpt zich sinds jaar en dag op als de hoeder van het maatschappelijke middenveld. De linkse partijen kennen de overheid een grotere rol toe en de VVD legt het primaat bij de individuele burgers en de vrije markt.
Een van de commentatoren was professor Willem Trommel (inderdaad familie van), niet van CDA-huize maar wel van de VU. Hij had lovende woorden voor het rapport, maar vond het een beetje “braaf”. Zelf typeerde Trommel de neiging van de overheid om zich met van alles en nog wat te bemoeien als “gulzig bestuur”, maar de oorzaak van de teloorgang van de maatschappelijke organisaties zocht hij in de eerste plaats bij het neo-liberalisme. Daar had hij wel gelijk in, maar de vraag is dan hoe het komt dat het neo-liberalisme zoveel invloed heeft gekregen.
Over de sport zijn Hamilcar en het CDA redelijk tevreden. Het sportaanbod is veelzijdig en veelkleurig en de overheid bemoeit zich er niet te veel mee. Er is een commerciële sportsector in opkomst, maar de traditionele sportverenigingen weten zich goed te handhaven. Toch liggen de gevaren van schaalvergroting, bureaucratisering, doelverschuiving en overheidsbemoeienis op de loer. Oppassen, is de boodschap.
Versterkt de schaakwereld het maatschappelijk middenveld? Wat is de kracht van de schaakwereld? De schaakbond en de verenigingen moeten alle zeilen bijzetten om het ledenaantal op een enigszins aanvaardbaar peil te houden. De KNSB slaagt er ternauwernood in elk jaar een Nederlands kampioenschap te organiseren. Er is een groot gebrek aan geld. De schaakwereld heeft steun van buiten nodig om het hoofd boven water te houden. Van de overheid en het NOC*NSF is weinig te verwachten. Dan blijft alleen de markt nog over.