Onze vrouwelijke gids, vroeg ons belangstellend: ‘weten jullie op welke plaats het Portugees staat?’ op de ranglijst van meest gesproken talen.
Nee, dat wisten we niet precies, maar we hadden wel een vermoeden. Dankzij Brazilië blijkt dat de 4e plaats te zijn. Fatima werkt voor de reisorganisatie Primavera, voorheen uit Zoetermeer, thans gevestigd in Rotterdam. Al gidsend voor Primavera (“Lente”) heeft zij voortreffelijk Nederlands leren spreken. Een dagtocht onder haar leiding is een groot genoegen. Haar grote belangstelling voor de natuur werkt aanstekelijk en in een mum van tijd is de hele bus bezig met pogingen de eerder aangeduide flora te herkennen.
Mijn cognitieve flora-sensoren en herkenningsmechanismen bleken inferieur aan dat van vele anderen, mannen incluis. Sinds ik heel lang geleden een verkeerspaal voor een plant aanzag, doe ik niet meer mee met dit soort tijdspassering. Boom, dat lukt nog, maar daarna? Aan de hand van het determinerend vermogen van mijn echtgenote en de aanwijzingen van Fatima ben ik toen heel wat wijzer geworden. Platanen heb ik gezien, kurkeiken, mimosa, eucalyptus en johannesbroodbomen. Kijk aan, de namen weet ik nog. Maar of ik ze nog zou herkennen? Fatima liet geregeld de bus stoppen om een plantje te plukken en die ging dan enthousiast de hele bus door. Op safari, maar dan op plantenjacht. Wij zaten links vooraan en ik was een en al oor en oog.. Niet vanwege de plantjes maar vanwege haar taalvaardigheid. Van elke plantje wist zij feilloos de naam in het Nederlands. Zij had natuurlijk wel gewoon wat kunnen roepen. Maar daar zou ze niet mee weggekomen zijn. Want ook in onze bus zaten zeker drie dames met meer dan gemiddelde flora kennis. Ik begon steeds meer op haar zinsopbouw en woordenschat te letten en ik moet zeggen ‘petje af”. En door tijdig heel charmant te vragen “hoe zeg je dat ook al weer in het Nederlands” trad ze in de voetsporen van prinses Maxima. ‘Weten jullie uit welk Europees land de meeste immigranten in Portugal komen?”. Dat was een intrigerende vraag. Nederlanders, Roemenen, Albanezen? Verreweg de meeste immigranten komen uit het Portugese taalgebied, maar uit Europa? Het blijkt de Oekraïne! Vanwege de taal. En dan alleen de uitspraak, verder is er geen taalverwantschap. De klanken van het Oekraïns zijn vrijwel identiek aan het Portugees. En omdat het Portugees naar haar zeggen niet moeilijk is, hebben de Oekraïners het snel onder de knie.
En dat is ook wel nodig, want anders dan Spanje kent Portugal geen sociaal vangnet. Men moet zelf aan de kost komen en dat gaat toch het beste met werken en dat gaat weer het beste als je de taal beheerst. Onze eerste keuze, Nederlanders, was trouwens niet bedoeld als humor. In de Algarve in de winter is Nederlands de tweede taal. Als de tegemoetkomende personen door ons als allochtonen zijn beoordeeld, volstaat in 98% van de gevallen een groet in het Nederlands. Het winkelpersoneel hanteert trouwens de zelfde methodiek. En zo kon het gebeuren nadat wij in het Engels te woord waren gestaan, de man achter ons in het Portugees werd aangesproken. Hij begreep er niets van, waarop schielijk werd teruggeschakeld naar Engels. Zij had de kleine donkere Engelsman als een landgenoot ingeschat! Bij het opnieuw opstellen van de taalatlas van Europa, zou je in de verleiding kunnen komen om de Algarve als Nederlands taalgebied in te kleuren. Het hotelpersoneel kent inmiddels de woorden die nodig zijn in de conversatie aangaande eten en drinken. En als het iets ingewikkelder wordt, schakelen beide partijen over op hun tweede taal, het Engels. Heel gemakkelijk allemaal. Hoe anders gaat dat net over de grens. In Sevilla wordt de in het Engels geplaatste bestelling goed begrepen, doch de antwoorden vinden in het Spaans plaats. Dezelfde trots die we bij de Fransen vinden. Jij komt bij mij dus je mag al blij zijn dat ik je begrepen heb. Dankzij de euro en de kassabon gaat afrekenen ook hier probleemloos. Tijdens de dagtocht werd bij het passeren van een extra luxe wijk verteld dat daar voornamelijk repatrianten wonen, dus Portugezen die, rijk geworden in het buitenland, zijn teruggekeerd naar het moederland. Portugal kent een soort baatbelasting op zaken als zwembaden. Een eenmalige heffing bij de bouw. Toen bleek dat de controle slechts éénmaal plaatsvond en wel bij oplevering, hadden aannemer en koper daar wat opgevonden. Het zwembad werd geheel ingegraven en afgedekt met een fraai bloemperk. Na de controle werd de boel weer uitgegraven en kennelijk is de baatbelasting zo hoog dat dit handelen lonend is!
Aan het einde van de tocht vond er een korte doch leerzame conversatie met mijn echtgenote plaats. Ik vroeg haar de tijd en zij wees mij op de digitale klok in de bus. “Maar die heeft een vage weergave, ik kan het niet goed zien”, antwoordde ik. “Dan moet je rap naar de oogarts kreeg ik te horen, want ik zie de cijfers helder”, zei zij.. Terwijl ze dat zei, realiseerde zij zich dat zo’n probleem normaliter niet acuut opkomt. Wanneer heb je voor het laatst je bril schoongemaakt?
Op dat moment schoot mij april 2009 door het hoofd. Ik kwam niet door een Scandinavische verdediging heen en overzag een eenvoudige vork. Een kansloze nul. Het was trouwens mijn laatste officiële partij, tot op heden heb ik geen tijd gehad voor de volgende. Het was een vorm van schaakblindheid. Zou een ongereinigde bril daar debet aan geweest zijn?
Ik neem het zekere voor het onzekere. Ik zal, daar kunt u op rekenen, een brillendoekje toevoegen aan mijn standaarduitrusting!