Soms staan er dingen in een kwaliteitskrant waar je verbaasd over kunt zijn en wel op verscheidene niveaus.
Op 18 november jl. stond in mijn krant onder de rubriek “Televisie” de volgende aankondiging. “… Vanavond twee films waarin écht geneukt wordt. In Catherine Breillats Romance wordt actrice Caroline Ducey voor het oog van de camera onomwonden gepenetreerd door pornoacteur Rocco Siffredi… Bijna tegelijkertijd is op Canvas te zien hoe Jay en Claire elkaar seksueel ontmoeten in een kelder in Zuid-Londen…”.
Het taalgebruik van de recensent in de eerste zin is heel natuurlijk, maar je zou misschien verwachten dat in de NRC een meer bedekte stijl zou worden gehanteerd. Niet dus. Het taalgebruik is in de afgelopen veertig jaar veel directer geworden en de taal van de straat en de slaapkamer is zelfs doorgedrongen tot rechtszalen en krantenredacties. Geen probleem wat mij betreft, maar opmerkelijk vind ik het wel.
Ook op een tweede niveau is het bericht opmerkelijk en daar gaat het mij echt om. Die nacht zat ik, gelijk een jongleur die drie ballen in de lucht probeert te houden, te zappen tussen film 1, film 2 en de wereldbekerwedstrijden sprinten op de schaats. Film 2 herkende ik, had ik eerder gezien. Actrice Kerry Fox was hevig aan het gymnastieken met een mij onbekende acteur. Er was al het een en ander om te doen geweest in de pers. Fox had in interviews gezegd dat ze met haar levenspartner had besproken of ze de film zou doen of niet. Toch maar wel. Maar ze zou niet tot het gaatje gaan – in dit verband een mooie beeldspraak. Inderdaad was er geen reden om aan te nemen dat er echt geneukt werd. Op geen enkele manier was daarvoor een bewijs te zien, anders dan de goed gebrachte suggestie. In die andere film was dus een heuse pornoacteur ingehuurd. Wat er gebeurde was inderdaad zeer suggestief, maar ook hier werd de penetratie, zo die plaatsvond, niet in beeld gebracht. Ik heb heel klinisch zitten opletten, het vonnis is niet anders. Het inhuren van een professionele pornoster was wel functioneel in die zin dat zijn onderdaan op volle oorlogssterkte in beeld werd gebracht. Zo menige “gewone” acteur zou hier jammerlijk versaagd hebben.
Maar wat concluderen we uit dit alles? Een tv-recensent vertelt dat er in twee films écht geneukt wordt. In een geval is het niet waar (ik neem aan dat Fox niet liegt) en in het andere geval misschien wel, maar is het niet bewezen. De recensent is domweg het slachtoffer geworden van een illusie. Hij ziet bepaalde handelingen, waaruit hij de conclusie trekt dat iets dat hij niet ziet, wel gebeurt. De illusie regeert.
Hoe moeilijk hebben wij het als schakers dan wel niet? Wij zien stellingen die daadwerkelijk op het bord staan en in ons hoofd zien wij hoe het verhaal van deze stelling verder zou kunnen lopen. Daar slaat de illusie soms genadeloos toe. Wij missen met enige regelmaat een belangrijke verhaallijn waarbij een slachtoffer aan onze kant van het bord te betreuren is, een gesneuvelde pion of een koning die door een plotseling interveniërend konijn wordt matgezet. Wij denken een prachtig verhaal te zien. Maar het is een illusie. Net als de recensent die misschien wilde zien wat hij niet zag, zo willen wij de prachtige voortzetting zien die er eigenlijk niet inzit. Vanwege dat loerende konijn. Achter de bosjes in ons brein.
De illusie regeert en alleen dan wanneer wij aan haar kunnen ontsnappen, spelen wij een mooie partij. En dat gebeurt maar weinig. Inderdaad, de illusie regeert.