Het Stellinggevoel [5] door Ruurd Kunnen
De schaakpolitieke partij om het wereldkampioenschap komt langzamerhand in een beslissend stadium. De grote vraag is of er één wereldkampioen komt die door de hele schaakwereld wordt erkend.
Kramnik en Leko hebben een rustig positioneel spelletje gespeeld, precies zoals je van hen mocht verwachten. Zij vonden de Zwitserse sigarenfabrikant Dannemann bereid om hun match om het klassieke wereldkampioenschap te organiseren en te sponsoren. Het gebeuren vindt plaats van 25 september tot 18 oktober in Brissago aan het Lago Maggiore. De match gaat over 14 partijen. Bij een 7-7 stand wordt het prijzengeld gedeeld en behoudt Kramnik zijn titel. Het speeltempo is 40 zetten in 2 uur, gevolgd door 20 zetten in één uur en daarna krijgt elke speler er 15 minuten plus 30 seconden per zet bij voor de rest van de partij. De spelers en hun begeleiders moeten zich aan een gedragscode houden. Zij moeten zich eerlijk, hoffelijk en sportief gedragen, zowel tijdens de partijen als in de tussenliggende perioden. Het is verboden onjuiste of grappige opmerkingen over de tegenstander te maken. Bovendien zijn de spelers en hun begeleiders verplicht om zich voor openbare gelegenheden tijdens de match netjes te kleden: jasje, overhemd, enzovoorts. Heel klassiek dus allemaal: de sponsor, de plaats waar gespeeld wordt, verplicht sportief gedrag en nette kleding, het speeltempo. Zelfs de website van de sponsor ziet er zeer klassiek uit. De enige dissonant in deze classicistische partituur is dat de partijen niet worden afgebroken. Dat past niet meer in het computertijdperk.
Zo kalm en rustig als Kramnik en Leko hebben gemanoeuvreerd, zo onstuimig is de FIDE te werk gegaan. Niks geen sigarenfabrikant in Zwitserland. Onze FIDE-president houdt zich liever op met presidenten en staatslieden, bij voorkeur van hetzelfde dictatoriale allooi als hijzelf. Het FIDE-wereldkampioenschap wordt van 18 juni tot 13 juli gehouden in Tripoli, de hoofdstad van Libië. Er zijn 128 deelnemers; voor Nederland doen Sokolov, Tiviakov en Van Wely mee. Het is een knock out toernooi, dat wil zeggen dat de verliezers van elke ronde afvallen. In de eerste vijf ronden worden 2 partijen gespeeld, plus tie breaks. De halve finale gaat over vier en de finale over zes partijen plus tie breaks. Het speeltempo bedraagt anderhalf uur voor de eerste 40 zetten en vervolgens 15 minuten plus 30 seconden per zet voor de rest van de partij. Er is een prijzenfonds van 1,5 miljoen dollar. De winnaar krijgt 100.000 dollar, degenen die er in de eerste ronde uitvliegen, 600 dollar. Van de spelers wordt verwacht dat zij zich coöperatief gedragen en zich bij officiële gelegenheden netjes kleden.
Een probleem met Libië is natuurlijk dat dit land op voet van oorlog verkeert met Israël. Officieel zijn er geen belemmeringen – het organisatiecomité heeft toegezegd dat ook Israëlische spelers voor het toernooi waren uitgenodigd en dat zij visa zouden krijgen – naar de praktijk is weerbarstiger. In mei verklaarde de zoon van de Libische leider Khadaffi dat Libië haar Zionistische vijanden niet zou toelaten. Een aantal Joods-Amerikaanse spelers, Gulko, Shabalov en Onischuk, trok zich vervolgens terug. De FIDE onthield zich van ieder commentaar, weigerde op kritische vragen over deze zaak in te gaan en wees gewoon plaatsvervangers aan.
De twee wereldkampioenschappen illustreren goed dat de schaakgeschiedenis zich op een keerpunt bevindt. Bij het klassieke wereldkampioenschap worden in 24 dagen 14 partijen gespeeld; in het knock out kampioenschap ongeveer 260 partijen (exclusief tie breaks) in 26 dagen. Kramnik-Leko is een relict uit bijna vervlogen tijden. Wij in het Oude Europa kunnen dat betreuren, maar onze klassieke normen en waarden zullen niet ongewijzigd stand houden. De wereld is een multiculturele samenleving. Het schaken is een wereldsport. Dagelijks schieten honderden partijen via het internet over de aardbol. Terwijl Kramnik en Leko zitten na te denken over hun volgende zet hebben duizenden Fritzen allang uitgerekend wat het beste is. Het klassieke ideaal van een partij uit één stuk is achterhaald. Mensen kunnen de illusie hebben zo’n partij te spelen, maar het harde elektronische rekenwerk prikt die illusie keer op keer door. Schaken is hierdoor een hele praktische aangelegenheid geworden, die meer lijkt op boksen dan op kunst. Maar toch ….
In Brissago zal een kunstenaar winnen, in Tripoli een straatvechter. Ik gok op Kramnik en Grishuk. Of het ooit tot een herenigingsmatch komt? Dat wordt nog heel ingewikkeld. Volgens de plannen moet de winnaar van Tripoli tegen Kasparov en de winnaar van die match mag dan tegen de winnaar van Brissago. Zover is het echter nog lang niet. Kasparov is bovendien op zijn retour. Ik heb sterk het gevoel dat de stelling op het bord van de internationale schaakpolitiek zich niet volgens dit scenario zal ontwikkelen.
PS. Het is onrustig in Kalmukkië. Gedurende het WK vrouwen is een aantal tegenstanders van het regime een hongerstaking begonnen die ze na het toernooi doorzetten. Moskou schijnt ongerust te zijn. Iljoemshinov heeft volgens Pravda.ru het Kremlin gewaarschuwd voor een tweede Tsjetsjenië als hij wordt afgezet als president. Ik denk dat zijn dagen zijn geteld.