Het Stellinggevoel [7]
Het Stellinggevoel [7] Ruurd Kunnen
De afgelopen maanden zijn er een paar snelle combinaties uitgevoerd op het internationale schaakpolitieke bord. Eerst lukte het de FIDE een lastige verdediger van de tegenpartij af te ruilen. Vervolgens trok zij resoluut het initiatief naar zich toe door een onverwachte opmars in het centrum. Daarna werd het laatste belangrijkste stuk van de tegenpartij naar een ongunstig randveld gemanoeuvreerd. Staat Kirsan Iljoemzjinov op winst? Een analyse.
De match tussen Kasparov en Kasimdzjanov is uiteindelijk niet doorgegaan. Daardoor is het Pact van Praag, de overeenkomst tussen enkele sterke spelers en de FIDE die moest leiden tot herstel van de eenheid in de schaakwereld, mislukt. Zoals bekend wilde de wereldschaakbond deze match in Dubai laten plaatsvinden. FIDE-president Kirsan Iljoemshinov had zich al pontificaal met een paar Arabische prinsen op de foto laten zetten om toch maar niets van de glans van dit succes mis te lopen. Helaas, Dubai kon de vereiste bankgarantie niet geven en viel af. Daarna leek Turkije in beeld te zijn, maar de onderhandelingen namen tijd, veel tijd in beslag. De spelers moesten wachten. Omdat hun match (versie Dubai) voor januari was gepland, moesten ze het Corustoernooi aan zich voorbij laten gaan wat voor hen niet alleen een sportieve maar ook een flinke financiële aderlating is geweest. Voor Kasparov was dat de druppel die de emmer deed overlopen. In januari maakte hij bekend dat hij niet meer met de FIDE wilde onderhandelen en zich uit de strijd om het wereldkampioenschap terugtrok. En ondanks een verhoging van het prijzengeld van 1,25 naar 1,65 miljoen dollar, bleef hij bij zijn besluit. In maart maakte hij zelfs bekend dat hij helemaal met schaken stopte en de politiek inging. Iedereen denkt dat hij het meent. Iedereen weet ook dat Kasparov een wisselvallig persoon is die soms onverwacht van standpunt kan veranderen. Maar voorlopig is hij van het internationale politieke schaakbord verdwenen.
De FIDE maakte direct gebruik van de situatie. Natuurlijk, eerst spraken ze hun diepe droefenis uit. En ze zeiden dat zo’n drastische stap niet nodig was, en dat ze hoopten dat Kasparov op zijn besluit zou terugkomen. Maar inwendig lachten ze tevreden. Natuurlijk, iedereen was boos en de zwarte Piet lag even bij de hoge heren van de FIDE, maar in ruil daarvoor waren ze verlost van een geweldige lastpak. Hun volgende zet kwam in april en was niet mis.
Op 21 april werd de schaakwereld verrast door het persbericht dat het FIDE-Wereldkampioenschap 2005 zou gaan tussen acht spelers, namelijk Kasimdzjanov (de huidige FIDE-wereldkampioen), Adams (de huidige FIDE-vice-wereldkampioen), Kramnik, Leko, Kasparov, Anand, Topalov en Morozowitsch. Zij zouden in San Luis in Argentinië een dubbelrondig toernooi spelen. Om meerdere redenen was dit een verbijsterend bericht. Ten eerste werd het FIDE-WK in de vorm van een massaal knock-outtoernooi achteloos aan de kant geschoven. Voor de schaakprofessionals is dat een flinke schadepost, omdat dit WK een van de beter betaalde toernooien was. De spelersvakbond ACP (Association for Chess Professionals)
ging echter akkoord. De tweede reden voor verbijstering was dat Kasparov en Kramnik waren uitgenodigd. Iedereen wist dat Kasparov met schaken was gestopt, maar waarschijnlijk wilde de FIDE hem definitief uitschakelen. Kasparov had zich in onmogelijke bochten moeten wringen om op zijn besluit terug te komen, en hij heeft dat dan ook niet gedaan. En wat te denken van de uitnodiging aan Kramnik? Zal de FIDE werkelijk hebben gedacht dat de wereldkampioen klassiek schaken zijn titel in dit toernooi op het spel zou zetten? Vrijwel per kerende post heeft hij laten weten dat hij niet meedoet, maar dat hij wel een tweekamp om het wereldkampioenschap wil spelen tegen de winnaar van San Luis. Dat zou volgens Kramnik in overeenstemming zijn met het Pact van Praag. Daar is inderdaad veel voor te zeggen, want Kramnik is zijn afspraken netjes nagekomen (een match tegen Peter Leko, de winnaar van het “klassieke” kandidatentoernooi), terwijl de FIDE nog geen kandidaat heeft geleverd. Als het gaat zoals Kramnik voorstelt, zou de eenheid in de schaakwereld hersteld zijn!
Natuurlijk is dat te mooi om waar te zijn. In dit scenario zou het FIDE-toernooi in San Luis worden gedegradeerd van een wereldkampioenschap tot een kandidatentoernooi en het is zeer de vraag of de organisatoren en de geldschieters daar erg blij mee zijn. De FIDE heeft dan ook direct verklaard dat een WK-match tussen de winnaar van San Luis en Kramnik onacceptabel is en gaat door alsof er niets aan de hand is. Het toernooi begint eind september. Judit Polgar en Peter Svidler nemen de opengevallen ►
plaatsen in en de spelers hebben een verklaring moeten ondertekenen waarin zij beloven dat zij niet meedoen aan “alternatieve kampioenschappen”, waarmee een match om het klassieke
wereldkampioenschap tegen Kramnik wordt bedoeld.
De stelling is ingewikkeld. De FIDE voelt zich sterk nu Kasparov van het toneel is verdwenen. Kramnik is dan wel wereldkampioen klassiek schaken, maar op de ratinglijst staat hij slechts vijfde achter Kasparov, Anand, Topalov en Leko en zijn resultaten waren de laatste maanden niet geweldig. Bovendien lijkt hij een beetje in het isolement te zijn geraakt. Leko, Kramniks tegenstander in de laatste klassieke WK-match, doet mee aan het FIDE-toernooi en heeft de verklaring ondertekend dat hij niet aan alternatieve kampioenschappen zal deelnemen. En de spelersvakbond ACP, die een prominente rol speelde bij de organisatie van de match tussen Kramnik en Leko, heeft zich verzoend met de FIDE. Als de FIDE de afgelopen tien jaar ooit een kans heeft gehad om het wereldkampioenschap weer onder haar gezag te brengen, is het nu wel. Vermoedelijk denkt Iljoemzjinov dat hij een doorbraak kan forceren. Dat zou hem goed uitkomen, want zijn ambtstermijn als FIDE-president loopt volgend jaar af. De herverkiezingscampagne is begonnen.
Ik denk toch dat de kans groot is dat de opzet van de FIDE mislukt. Vrijwel iedereen in de schaakwereld beschouwt Kramnik als wereldkampioen. De FIDE moet daarom hoe dan ook met hem tot overeenstemming komen voordat de eenheid in de schaakwereld kan worden hersteld. Die overeenstemming is alleen mogelijk als de FIDE Kramnik als wereldkampioen klassiek schaken erkent. Voorlopig is dat teveel gevraagd. Kirsan Iljoemzjinov heeft nog geen winnende doorbraak bereikt.