Artikelen van de Schaakvereniging Promotie
Het stellinggevoel door Ruurd Kunnen
Op de 64 velden van de internationale schaakpolitiek zijn de spanningen nog steeds niet opgeheven ondanks de ruil van enkele zware stukken vorig jaar in Praag. Zoals bekend zijn er twee wereldkampioenen, Kramnik en Ponomariov, en er is Kasparov die al vele jaren lang onbedreigd de internationale ratinglijst aanvoert. Schakers kunnen hier wel mee leven. Wij noemen dat een unbalanced position, een stelling waarvan niet duidelijk is wie er beter staat, maar waarin beide (alle) partijen voldoende kansen hebben. Voor de buitenwacht is het echter een onoverzichtelijke situatie. Het grote publiek wil weten wie de kampioen is, dus wie door de anderen verslagen moet worden. Als iedereen maar kampioen wordt, gaat de lol er gauw af en sponsors kun je dan wel helemaal vergeten.
Even het geheugen opfrissen. In 1993 zouden Kasparov en Short spelen om het wereldkampioenschap dat toen nog "gewoon" door de FIDE werd georganiseerd. Zij dachten het zelf echter lucratiever te kunnen en scheidden zich daarom af. Onder de vleugels van een nieuwe organisatie, de Professional Chess Association (PCA) en gesponsord door The Times speelden zij hun eigen match. Karpov en Timman werden opgeroepen voor het FIDE-WK. Kasparov en Karpov wonnen zodat de gezworen vijanden die vanaf 1984 om het "gewone" wereldkampioenschap hadden gespeeld, nu beide wereldkampioen waren.
Kasparov verdedigde zijn PCA-titel in 1995 met succes tegen Anand. Deze match werd gespeeld op de 107e verdieping van een van de Twin Towers in New York. Pas in 2000 was er een nieuwe match in deze serie. Ditmaal onder de vleugels van het bedrijf Brain Games verloor Kasparov in de Riverside studio’s te Londen tot veler verrassing zijn titel aan Kramnik.
Karpov won in 1996 de match om het FIDE-WK van Kamsky. Dit zou voorlopig het laatste FIDE-WK volgens de traditionele formule zijn. Vanaf 1997 werd gespeeld in een knock-outtoernooi: eerst 2 partijen met het traditionele tempo (40 zetten in 2 uur, daarna 20 zetten in 1 uur, daarna een half uur voor de rest van de partij), als het gelijk stond vervolgens 2 partijen met versneld tempo (25 minuten per persoon plus 10 seconden voor elke gespeelde zet) en als het dan nog steeds gelijk stond een tiebreak met snelschaaktempo (wit 5 minuten, zwart 4 minuten). Karpov won in 1997/98 (hij werd toen erg bevoordeeld omdat hij alleen de finale behoefde te spelen) en daarna was het afgelopen met hem. In 1999 werd Khalifman FIDE-wereldkampioen, in 2000 Anand en in 2002 Ponomariov. In het laatste toernooi was het speeltempo versneld: voor de eerste 40 zetten 75 minuten plus 30 seconden per gespeelde zet en vervolgens 15 minuten plus 30 seconden per zet voor de rest van de partij.
De FIDE had het karakter van het wereldkampioenschap schaken volledig veranderd, waardoor de kloof tussen de FIDE en de PCA-groep nog groter was geworden dan hij al was. De schaakwereld was diep verdeeld, maar vorig jaar leek de oplossing plotseling nabij, toen op initiatief van Yasser Seirawan het Pact van Praag werd gesloten. Dit pact hield in dat de twee wereldkampioenschappen in 2003 in elkaar worden geschoven. Kramnik speelt een match met de winnaar van een kandidatentoernooi dat in Dortmund gehouden zou worden en Ponomariov speelt tegen Kasparov. De winnaars van deze matches moeten dan nog in 2003 tegen elkaar uitkomen in een match om het nieuwe wereldkampioenschap dat onder auspiciën van de FIDE komt te staan en zal worden gespeeld onder de oude, klassieke regels.
Het "klassieke" wereldkampioenschap van Kramnik was inmiddels in handen gekomen van de Einstein TV-company (ETV) dat Brain Games had overgenomen. Het kandidatentoernooi werd in september 2002 gehouden en werd gewonnen door Leko. Dit toernooi was ondergebracht bij de jaarlijkse Dortmunder Sparkassen Chess Meeting, zeg maar het Corustoernooi van Duitsland. Dat was geen toeval, want een jaar eerder had de FIDE geprobeerd de klassieke toernooien van Wijk aan Zee, Dortmund en Linares in te lijven en aan het versnelde speeltempo te onderwerpen. Later dit jaar zullen Kramnik en Leko spelen om het ETV-WK, ook wel de Classical Chess Wold Championship genoemd.
De schaakwereld een beetje kennende, was niemand verbaasd dat er tegen het Pact van Praag protesten kwamen. Het grootste bezwaar was volgens velen dat Kasparov zeer wordt bevoordeeld, omdat hij zonder een kandidatentoernooi te spelen de wereldkampioen mag uitdagen. Ponomariov was niet betrokken bij het Pact van Praag en hij kwam dus later met zijn eisen. Ten eerste wilde hij spelen met het nieuwe FIDE-tempo. Dat druiste uiteraard in tegen een van de principiële gedachten achter het Pact, namelijk het herstel van het klassieke wereldkampioenschap. Ten tweede wilde Ponomoriov dat bij een gelijke eindstand hij FIDE-wereldkampioen zou blijven. Inmiddels zijn deze plooien met geld gladgestreken. In juni en juli zullen Ponomariov en Kasparov in Buenos Aires om het FIDE-kampioenschap spelen met een prijzengeld van minstens 1 miljoen dollar.
Hoe het met de voorbereidingen van de andere match staat is niet bekend. Een sponsor van het kanidatentoernooi in Dortmund, mevrouw Najed Ojjeh, kortweg NOA, heeft zich in januari teruggetrokken omdat de Einsteingroep afspraken over het prijzengeld niet zou zijn nagekomen. Dat was een gevoelige slag, want NOA had niet minder dan 300.000 euro in het toernooi gestoken. Toch schijnt de Einsteingroep in een gesprek met de FIDE vertrouwen te hebben gewekt dat het allemaal goed komt.
De situatie blijft onevenwichtig en het spel kan nog alle kanten opgaan. Toch denk ik dat Kasparov de beste papieren heeft. Ponomariov heeft tegen hem geen schijn van kans. Leko kan van Kramnik winnen. Als dat gebeurt, gaat de verzoeningsmatch zeker door. In de finale geeft de grotere ervaring van Kasparov de doorslag.
Ruurd Kunnen