Ik ben op een kwaliteitskrant geabonneerd. Ik weet het nu zeker. Men heeft bij die krant ingezien dat schijnbaar onbelangrijke gebeurtenissen soms eenvoudigweg opgenomen moeten worden omdat ze voer aan het breintje verschaffen. Op 24 mei j.l. werd in Ohio bij een dikke man, Christopher Newton genaamd, via de “lethal injection” het licht uitgedaan. In de gevangenis had hij een celgenoot koud gemaakt om een spelletje schaak. Vervolgens had hij verklaard alleen aan het onderzoek van het OM te willen meewerken als de aanklagers de doodstraf zouden eisen. Zo geschiedde en hij kreeg die straf. Maar -o wee- op de genoemde datum had het executieteam problemen om bij Newton een geschikte ader te vinden voor het dodelijke prikwerk. Newton maakte ondertussen grappen, klepte opgewekt en mocht tussendoor nog eventjes naar het toilet, want de procedure duurde een beetje erg lang. Uiteindelijk lukte het om de olijkerd stil te krijgen. Het is dat dit verhaal, door mij gekleurd, zwart op wit in mijn kwaliteitskrant staat. Anders zou ik denken dat ik dit alles gedroomd had. Nogmaals: je heet Newton, je vermoordt letterlijk je opponent over een schaakpartij, je zorgt er nadrukkelijk voor dat je de doodstraf krijgt, je maakt tijdens de executie grappen en grollen. Je wilt tijdens “de operatie” toch nog maar even naar het toilet. Wat moeten we hier van denken? De Newton die sinds mijn schooltijd onder mijn hersenpan enkele geheugenplaatsen bezet houdt, is vast wel van een ander kaliber dan de Newton uit dit verhaal, maar deze is ook een hele aparte. In mijn column van 20/3/04 heb ik over het Schaakspel en de Dood geschreven en het stuk was destijds geïnspireerd door wat schaakhistoricus Murray daarover te melden had. In de donkere Middeleeuwen kwam het wel voor dat “een spelletje schaak” finaal uit de hand liep. Rare jongens, die Middeleeuwers. Nou nee, in een cel in Ohio gebeurt dat gewoon ook.
Vervolgens zorgt de held van het verhaal ervoor dat hij de doodstraf krijgt. Hij dwingt de aanklagers deze straf te eisen. Dat gebeurt, de jury werkt mee en voila! De advocaten van Newton betogen nog dat hun cliënt gestoord is… Maar is dat wel zo? Getuigt het niet van een superieur verstand, een Newton waardig, om in een dergelijke situatie als cliënt voor de doodstraf te gaan? Ik denk van wel. Wat had Newton te winnen? Een levenslange opsluiting vermoedelijk. Wat een leven, wat een feest! Een wereld van steekpartijen en gedwongen darmtoerisme, hoera! Neen, Newton nam een kloek en verstandig besluit door deze straf te ontlopen. Hij gaf er blijk van te begrijpen dat menselijk leven geen waarde op zich is, maar alleen waarde ontleent aan de door dat leven zelf ervaren kwaliteit ervan. Ik weet niet hoe Newton is grootgebracht, maar de kans is groot dat hij in een gemeenschap met primitieve morele opvattingen is opgegroeid. Het pleit dan voor zijn vrijheid van geest dat hij zich heeft kunnen ontworstelen aan de benauwende opvattingen die daar heersen.
Dat Newton zijn laatste momenten (quasi)opgewekt heeft doorgebracht vind ik van een zekere, zij het aparte, stijl getuigen. Natuurlijk, het zal theater zijn geweest, maar theater dat men moet kunnen waarderen. Het kan tenslotte heel wat beroerder (Zie bijvoorbeeld Wikipedia: Edith Thompson, Engeland 1923).
Ik heb nog een laatste punt. Het is niet voor het eerst, dat degenen die een executie moeten voltrekken, er een potje van maken. Hoe komt dat eigenlijk? Gebrek aan ervaring? Mogelijk, maar er is in dit concrete geval nog iets anders. De hier gebruikte methode is te ingewikkeld. Als je met junks te maken hebt, is het moeilijk een “prikbare” ader te vinden. Als dat dan lukt moeten er vervolgens verschillende vloeistoffen doorheen en dat geeft soms ook weer problemen van fysische of chemische aard. Het geheel kan daardoor lang duren en dat is inhumaan. “Er is geen humane manier om de doodstraf uit te voeren” kraait de nobele, sterk op het eigen gelijk gefixeerde activist tegen de doodstraf. O nee? Ga maar eens naar China: knielen, schot in het achterhoofd, licht uit.
Er is wel een reden te bedenken waarom de Amerikanen zulk een ingewikkelde methode hebben ontwikkeld: geen enkele persoon kan zeggen dat hij en hij alleen de veroordeelde gedood heeft.
De hele lamlendige procedure impliceert een collectieve verantwoordelijkheid, waarbij niemand hoeft te zeggen dat hij…. De methode is uit lafheid geboren.
Hoe dan ook, een bizarre combinatie is het die de krant heeft gehaald: Newton, Schaken en de Dood. Hoe verzinnen ze het!