LOSSE NOTITIES
LOSSE NOTITIES [2]
Nieuws uit Praag. Bernard Bannink slaagde er in Praag onlangs in een sterk bezet toernooi te winnen. Zelfs van zijn angstgegner Willem Broekman had hij, zoals hij zelf aangaf niet zonder geluk, gewonnen.
WyyyyyyyyX
xCaAaAcGax
xbBbFdBbAx
xAaAaBaEbx
xaAiDhAaJx
xAaAhAaLax
xaKaAkAaAx
xHhAaAhHhx
xaAaAaImAx
ZwwwwwwwwY
De kenner zal in de witte stelling Broekmans hand herkennen. Wit staat uitstekend. Wat te doen?
W. Broekman – B. Bannink (Praag, 1998)
1. Le3xh6! Ligt nog voor de hand. 1. .. Pe7-f5 2. Tc5xd5! Al wat minder voor de hand liggend. 2. … e6xd5 3. Ph5xg7! Ligt al evenmin voor de hand. 3. … Tf8-d8 Dit lijkt de angel uit de witte aanval te halen. 4. Pg7-h5!! Een switchback. Een bepaald niet voor de hand liggende zet. 4. … Pf5xh6 5. Ph5-f6 Kg8-g7 6.Dg4xd7 Td8xd7 7.Pf6xd7 en wit staat gewonnen. Broekman dacht in Praag lang na maar vond deze zettenreeks niet. Ik in Zoetermeer al evenmin, de duivelse switchback deed mij de das om.
Meer nieuws uit Praag. In Leidschendam gaf Bessel Kok bij KPN Research een presentatie. Deze kans om hem een vraag te stellen kon ik niet aan me voorbij laten gaan. ‘Mijnheer Kok, in Nederland sponsort KPN Telecom voetbal. Gaat SPT Telecom in Tsjechië schaken sponsoren?’ SPT Telecom zou geen schaken gaan sponsoren. Dat was een hobby van Bessel Kok en niet van SPT Telecom. De match tussen Garry Kasparov en Jan Timman was door Eurotel, de mobiele dochter van SPT Telecom, gesponsord. Een origineel antwoord. Kok glimlachte. Kasparov had gevraagd of hij wilde bemiddelen bij het organiseren van een match om de wereldtitel. Bessel Kok liet in het midden in hoeverre hij dat zou gaan doen. In Leidschendam kreeg ik de indruk dat hij niet onverschillig tegen dit verzoek aankeek.
Henry Edward Bird (1830-1908) was een sterk schaker. Zijn naam leeft voort in de 1.f2-f4 opening. Tot voor kort de lijfopening van Edgar H. Kriggen. Bird frequenteerde zijn hele leven lang Simpson’s Divan, een koffiehuis in London. Deze bezoeken moeten hem ertoe gebracht hebben om in een van zijn boeken op te merken dat het een slechte gewoonte van toeschouwers is om stukken van het bord te verwijderen zonder toestemming van de spelers. Rare lui die Engelsen. Tijdens het bedrijvenschaakkampioenschap van Amsterdam dacht ik dat twee spelers hun partij met elkaar aan het analyseren waren. Ik stelde een zet voor door een van de stukken op het bord te verplaatsen. Stomverbaasd keken beide spelers van het bord op. Hun partij bleek nog niet afgelopen te zijn.
Nieuws uit Loosduinen. Jan Blankespoor vroeg me of ik in wilde vallen. Ik liet me overreden. Met acht man gingen we in twee auto’s op weg naar een verloren achteraf straatje in Loosduinen.
(De Haagse Toren – Promotie, Loosduinen, 1998)
1.e2-e4 c7-c5 2.Pg1-f3 d7-d6 3.d2xd4 c5xd4 4.Pf3xd4 Pg8-f6 5.Pb1-c3 a7-a6 6.Lf1-e2 e7-e6 7.Lc1-e3 Pb8-d7 8.f2-f4 Dd8-b6 Nu zag ik pas dat wit hier 9.Pe6! De3 10.Pc7 Kd8 11.Pa8 kan spelen. Voordat ik me een beeld van deze bizarre stelling kon vormen vervolgde wit de partij met de verwachte zet. 9.Dd1-d2 Db6xb2 Is deze pion giftig? 10.0-0 Db2-a3 11.Ta1-b1 d6-d5 Een experimentele zet. 12.e4xd5 e6xd5 13.Le2-f3 Lf8-b4 14.Tb1-b3 Da3-a5 15.Tf1-b1 Lb4-c5 16.Dd2-f2 0-0 17.Df2-g3 Tf8-e8 18.Lf3xd5 Pf6-g4 Een zet die mijn tegenstander totaal verraste. Veel beter is echter 18. .. Pb6. Na 19.Txb6 Lxb6 20.Txb6 volgt dan niet 20.Dxb6 vanwege 21.Pf5 maar 20.Dxc3 en zwart wint. Nu beschikt wit nog over 19.Pe4 Ld4 en de bominslag 20.Lf7 terwijl er na 19.Pe4 Pb6 20.Lb7 aan de andere kant een bom inslaat. 19.Le3-f2 Pd7-f6 20.Ld5-f3 Lc8-e6 21.Lf3xg4 Pf6xg4 22.h2-h3 Pg4xf2 23.Dg3xf2 Le6xb3 24.Tb1xb3 Ta8-d8 25.Pc3-e2 Te8xe2 26.Df2xe2 Lc5xd4 Wit gaf op.
Jammer genoeg verloren we de wedstrijd. De voorspelling van Hamilcar Knops en Niels Veldhuizen dat het team waar zij in spelen altijd tweede wordt kan ook dit jaar weleens uitkomen.
Post uit Lochem. De schaakclub in Lochem telt zo’n veertig leden. Elo-ratings tot 1900. In dit kleine stadje langs de IJssel is het uitstekend toeven. Sinds hij met pensioen ging woont mijn oud-collega Gerard Jansen er. Van De Variant, het fraaie clubblad van de schaakclub, is hij de redacteur. In De Variant stond niet zo lang geleden een boeiend verhaal over een merkwaardige schaakpartij. Het heeft wat weg van een postmodern Kerstverhaal. Op de volgende pagina’s heb ik het integraal weergegeven.
Hans Meijer.
Een merkwaardige schaakpartij tijdens Santa Lucia
Gerard Jansen
Stockholm. In december wordt het hier om tien uur pas licht en om drie uur is het alweer stikdonker. Bij een vorige gelegenheid had Erik Eriksson, vice-president van het electronicabedrijf Ericsson, mij gevraagd rond deze tijd van het jaar eens langs te komen om zaken te doen. Zodoende land ik op 2 december op Arlanda. Morgen viert heel Scandinavië Santa Lucia en dat moest ik meemaken, vond Erik. Mijn secretaresse had met moeite een vlucht en hotel kunnen reserveren. Stockholm zit vol. Zweden ligt onder een dik pak sneeuw. De chauffeur vindt zijn weg dankzij de lange rood-witte stokken langs de E4. Ik word in het City-hotel afgeleverd. Dit hotel wordt gerund door het Zweedse Salvation Army. Maar anders dan bij ons, waar je bij het Leger des Heils voor 15 gulden kunt slapen, betaal je hier voor een kamer ruim 350 dollar per nacht. In de lounge wemelt het van de generaals en andere internationale kopstukken van het Leger. Even gaat het door mij heen dat ik nu zie waar het geld blijft dat met dubbeltjes en kwartjes in de kerstpotten op de Dam en bij het Centraal Station in Amsterdam bij elkaar gescharreld wordt.
Vanavond nog even de stad in. Alle winkels open. Gezellige drukte. In de zestiger jaren schakelde Zweden over van links naar recht verkeer. En nog steeds zie je het gedrang op straat. De ouderen lopen links en botsen tegen de jongeren die rechts lopen. Ik ga maar vroeg naar bed, morgenochtend moet ik om vijf uur opstaan want om zes uur staat de auto voor mij klaar die mij naar het hoofdkantoor in de voorstad Bromma zal brengen.
Vanmorgen tegen zeven uur gearriveerd. In de aula zitten al duizenden personeelsleden met hun familie aan de cake met glühwein.
Ik begroet de stafleden en neem met hen plaats op het podium. Om half acht gaat het licht uit en begint het Ericsson-orkest het Santa Lucialied te spelen. Santa Lucia – met de brandende kaarsenkroon op het hoofd – komt binnenschrijden met in haar kielzog een tiental meisjes met kaarsen in de hand. Erik vertelt dat Lucia en haar gevolg kinderen van het personeel zijn.
Traditioneel moeten de meisjes tussen de 16 en 18 jaar oud zijn en bovendien maagd. En dat wordt jaar in jaar uit moeilijker. Dit jaar is Lucia slechts twaalf jaar. Het geeft een aandoenlijk schouwspel, die kaarsen en de flitslampen van fotograferende ouders. Laat in de avond zal ik in een nachtclub nogmaals een Lucia-feest meemaken en die dames waren zeker geen maagd meer, dat kon je zo zien. Enfin, na een samenzang trekken wij ons terug op de 23e verdieping en komen toe aan het formele deel van mijn komst. Daarna met een flink gezelschap voor de lunch naar de Kungsträdgården. In een restaurant de Smörrebrod, een zeer uitgebreid vreetfestijn. Door het raam kijk je uit op het besneeuwde park. Mijn gastheren zijn op een gegeven moment druk in de weer en kijken telkens naar buiten. Daar gebeurt zeker iets, want zij zetten opgelucht de maaltijd voort. Nieuwsgierig kijk ik ook naar beneden en zie een aantal Ericsson-mensen bezig een groot vierkant in het park sneeuwvrij te maken. Erik volgt mijn blik, staat op en kondigt gniffelend aan dat hij al langer met het idee rondliep om met mij in Kungsträdgården een partij schaak te spelen. Ik verbleek bij deze aankondiging, maar weet nog wat woorden te stamelen waarbij ik de handschoen oppak. Wij weten van elkaar dat we lid zijn van een schaakclub. Maar dat mijn ELO-rating slechts een korte periode boven de 2030 kwam heb ik hem nooit verteld. En dat terwijl Erik er prat op gaat dat hij eens zijn land vertegenwoordigde in een wedstrijd tegen Noorwegen. De schrik slaat mij om het hart. Wat zal ik afgaan. Zeker na al die sterke drank die ik al op heb. Maar ik moet er aan geloven.
En daar staan wij dan in onze winterjassen met bontmutsen op, elk op een lage tribune. Al snel staan de nodige Kiebitzers rond het veld. Twee mensen zijn aangewezen om de grote koude stukken te verplaatsen en anderen blazen de sneeuw op het bord weg met draagbare luchtkanonnen. Wat een organisatie. Wij moeten snel spelen want het begint al te schemeren en de nacht valt hier in het Noorden altijd plotseling in.
Ik loot Wit en kwiek springt mijn secondant de tribune op en vraagt wat mijn eerste zet is. Ik kies voor het neutrale e2-e4 en het wordt een Franse partij. Ik kom redelijk uit de opening maar op de achtste zet ben ik stomverbaasd als mijn man doodleuk een andere zet doe dan ik hem vertel. En het wordt steeds erger. Hij komt mij wel steeds vragen, doet zo nu en dan een zet die ik zelf bedacht heb, maar de gek doet eigenlijk precies waar hij zin in heeft! Maar ik moet zeggen, dat hij uiterst geraffineerd speelt.
Ik krijg een stelling die ik, zeker tegenover Erik Eriksson, nooit zelf voor elkaar had gekregen. Erik geeft vlak voordat Wit gaat promoveren en de duisternis invalt op en wij gaan het restaurant weer binnen.
Erik neemt bedrukt afscheid. Ik zal hem later op de avond wel weer ergens ontmoeten. Met een glas in de hand kijk is door het raam naar het sprookjesachtige park.
De lantaarns geven een gelig licht, de stukken zijn weg en het bord is ondergesneeuwd. Het lijkt wel of ik heb gedroomd.
Mijn oude vriend Olle Isaksson komt naast mij staan en helpt mij uit de droom. Ik ken Olle al ruim 15 jaar en hij is inmiddels opgeklommen tot general-manager bij Ericsson. Hij had gehoord over de geplande schaakpartij waarbij die Nederlander, die altijd op hoge kwantumkortingen uit is, eens een sportief lesje op niveau zou krijgen.
En Olle, altijd in om zijn baas ludiek een hak te zetten, had een list verzonnen om één van zijn ingenieurs, een schaakmeester, als mijn secondant te laten optreden!
Wij lachen en drinken nog wat en komen tot de conclusie dat deze schertsschaakpartij door de schilderachtige entourage erg leuk was om naar te kijken. Een bijzondere ervaring rijker vlieg ik de volgende dag terug naar Nederland.
[Lochem, De Variant, nr 41, 1998]