Het is november 1917. Natuurlijk denk je dan aan 1917.
Oktober 1917 welteverstaan: de Russische Revolutie.
De Communistische Partij geleid door Lenin greep de macht in Rusland. De tsaar en zijn familie werden opgepakt en later geëxecuteerd, zonder enige genade. De kinderen waren rond de 20 jaar, sommigen zelfs amper tieners.
Het keiharde optreden van de communisten leidde tot een beweging die de oude machthebbers steunde: de “witten”. Zo kwam het tot een bloedige burgeroorlog van de “witten” tegen de “roden” (de communisten).
De roden wonnen.
Na Lenins dood (1924) kwam Stalin aan de macht. Twintig jaar later won de Sovjet-Unie een onvoorstelbaar wrede oorlog tegen nazi-Duitsland, dit was de grootste strijd in de Tweede Wereldoorlog. Wat zich daar allemaal afspeelde is niet te bevatten.
In de jaren ’50 kwam het tot een nucleaire wapenwedloop tussen de VS en de Sovjet-Unie. Deze laatste hield Oost-Europa in een ijzeren politieke en militaire greep.
Reizen in Sovjet gebied was voor Westerse toeristen niet eenvoudig. Beroemde sporters hadden het iets gemakkelijker. Zoals ex-wereldkampioen Euwe. En opkomende ster Timman. Deze werd zelfs uitgenodigd thuis bij ex-wereldkampioenen Tal en Spassky, waar uitgebreid werd gegeten en vooral gedronken. Van aanwezigheid van fraaie Russische dames heb ik geen bewijs, maar ik vermoed toch wel één en ander.
Het schaken werd door de communisten gepropageerd als de sport waarin de communistische mens zich kon bewijzen als superieur aan de Westerse mens. De wereldkampioen schaken moest een Sovjet burger zijn, koste wat kost. En dat lukt prima, totdat in 1972 Bobby Fischer Boris Spassky versloeg.
In 1974 ontworstelde Kortsjnoi zich aan de Sovjet-Unie, nadat eerder Sosonko dat had gedaan. Je moest maar durven.
Ondanks uiterlijk vertoon was de Sovjet-Unie economisch zwak, en in 1989 viel de Berlijnse muur, Kasparov was toen 4 jaar wereldkampioen. De Sovjet-Unie liet toe dat Oost-Europa zich onttrok aan haar invloedssfeer. Miljoenen hielden hun adem in. Zouden de generaals in Moskou de macht grijpen en naar kernwapens grijpen?
Maar nee, ze brachten een bewonderenswaardige zelfbeheersing op, er werd geen schot gelost. Later scheidden diverse republieken zich af van de Sovjet-Unie, een bijzonder pijnlijk proces voor de (inmiddels) Russen.
Over de afschuwelijke misstanden in het communisme zijn terecht vele duizenden bladzijden geschreven. Ik schrijf dit artikel omdat het communisme een grote rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van het schaakspel.
De huidige “tsaar”, Poetin, viert deze revolutie trouwens niet. Hij is veel te bang dat het volk een nieuwe revolutie ontketent die hem en zijn corrupte regime ten val brengt…
Bekijk ook de foto’s in deze reportage van de Volkskrant.
P.S. : Waarom is het in november 100 jaar geleden dat de oktoberrevolutie plaatvond? Omdat in Rusland in 1917 een andere kalender werd gevolgd dan in het Westen. Later werd de Westerse kalender overgenomen. De revolutie vond plaats in oktober volgens de oud-Russische kalender, bij ons was het toen november.