Zoals u op deze site heeft kunnen lezen, heeft de schaakwereld op 22 november 2013 een nieuwe wereldkampioen gekregen. Breekt er nu een nieuw tijdperk aan voor de schaaksport?
Ik besloot mijn vorige column met de woorden:
Kasparov FIDE-president en Carlsen wereldkampioen – een mooi vooruitzicht.
Een goede uitsmijter, lekker kort door de bocht. Het is een Westers standpunt. Vermoedelijk zijn er in Rusland en China veel mensen die liever een andere combinatie aan de top van de schaakwereld zien. Carlsen lijkt voorlopig onaantastbaar, maar het zal voor Kasparov nog een zware kluif worden om de FIDE-presidentsverkiezing te winnen.
Voor de Nederlandse schaakwereld kan de combinatie Kasparov – Carlsen een inspiratiebron voor vernieuwing zijn. Toevallig gaat de Bondsraad zaterdag over de toekomst van de KNSB praten. De aanleiding is een discussienota die is geschreven door een werkgroep waarin Hamilcar Knops en ik hebben gezeten.
Het is de bedoeling dat deze nota op brede schaal in de Nederlandse schaakwereld wordt bediscussieerd. Er staan een heleboel vrij algemene zaken in die moeten worden getoetst aan de concrete praktijk waar de verenigingen mee te maken hebben. Herkennen zij wat in de nota staat, brengt de nota misschien helderheid in de problemen die de verenigingen tegenkomen? Kunnen ze iets met de vele aanbevelingen die worden gedaan? Het gaat om de discussie en de overtuiging bij verenigingen en regionale bonden dat zij iets kunnen en moeten doen aan de deplorabele toestand waarin het Nederlandse schaken verkeert. Die discussie is eigenlijk belangrijker dan de inhoud van de nota
Het KNSB-bestuur is echter niet van plan af te wachten en wil alvast een beeld schetsen van de Nederlandse schaakwereld over 20 jaar. Dat vind ik om een aantal redenen een slecht plan.
In de eerste plaats is zo’n toekomstbeeld niet objectief vast te stellen en zullen allerlei politieke en andere voorkeuren een rol gaan spelen. Dat levert ongetwijfeld conflicten op waaraan geen enkele behoefte is. Ten tweede wordt een toekomstbeeld al gauw een nauwsluitend korset waar de uitgaven en inzet van medewerkers en vrijwilligers binnen moeten blijven. Een alternatieve koers is alleen mogelijk als het toekomstbeeld wordt losgelaten, maar dat zal niet gauw gebeuren omdat er dan al veel geld en menskracht in is gestoken. Ten derde wordt het toekomstbeeld opgesteld door de huidige bestuurders terwijl het over de toekomst van de volgende generaties gaat. De geschiedenis laat verschillende treurige voorbeelden zien van opstandige jongeren die zich proberen te ontworstelen aan het maatschappelijke en politieke keurslijf dat vorige generaties hebben aangebracht. Dat heeft soms tot burgeroorlogen en massamoord geleid. Zover zal het in de schaakwereld niet komen, omdat er een alternatief is: weglopen.
Er is juist behoefte aan flexibiliteit en openheid. Leg de structuur niet vast, maar biedt mogelijkheden voor verandering. Laat de jongeren hun eigen schaakwereld creëren en besturen. Dat vind ik de belangrijkste aanbeveling in de nota. Veel huidige bestuurders zijn daar huiverig voor. Het feit echter dat 86% van de leden van 12 jaar afvalt voordat ze 19 zijn, toont aan dat de huidige bestuurders het niet goed doen.
Het zal mij niet verbazen als de jongeren de schaakwereld heel anders gaan organiseren. Laat ze hun gang gaan. Het is hun toekomst en zij willen daar best de verantwoordelijkheid voor dragen. Misschien verdwijnen de verenigingen zoals wij die nu kennen. Misschien komen er tijdelijke organisatorische verbanden waarin wordt geschaakt, misschien wordt het individuele lidmaatschap van de KNSB (of een andere landelijke of internationale organisatie) de norm. Misschien doen aan de KNSB-competitie straks gelegenheidscombinaties mee, of commerciële teams. Misschien verdwijnt het klassieke bordschaak, komen er meer snellere vormen van schaken of wordt er alleen nog met de ipad en apps op internet geschaakt. Het zou niet de eerste keer in de geschiedenis zijn dat het schaakspel ingrijpend verandert.
De toekomst is ongewis. Alles kan, maar schrijf als KNSB vooral niet voor hoe het moet. Ook niet als je dit vooruitzicht niet mooi vindt.