Schoonheid beloond
Schoonheid geprijsd door Ruurd Kunnen
5. Eigen keuze
Schoonheidsprijzen worden gewoonlijk toegekend door een commissie bestaande uit de voorzitter, een schaakjournalist en een notabele. Het belangrijkste criterium is de stem des volks, waarmee niets mis mee is, behalve dat het volk niet zo goed kan schaken. In de SWIFT-toernooien die eind jaren tachtig van de vorige eeuw in Brussel werden gehouden, mochten de deelnemers er zelf over stemmen. Jan Timman won de prijs in 1986.
Timman – Miles, Brussel 1986
1. d4, Pf6; 2. c4, e6; 3. Pf3, b6; 4. Pc3, Lb4; 5. Lg5, Lb7; 6. e3, h6; 7. Lh4, g5; 8. Lg3, Pe4; 9. Dc2, Lc3x+; 10. bc3x, Pg3x
Dit kan altijd nog. Zwart kan ook 10…d6; 11.Ld3, f5 spelen. Met de dame op f6 zijn de zwarte velden goed te verdedigen.
10. … Pg3x; 11. fg3x
Slaan met de h-pion lag meer voor de hand. Timman noemt twee voordelen van de tekstzet: de koning komt op g1 of h1 veilig te staan en wit kan over de f-lijn aanvallen.
11. … g4; 12. Ph4, Dg5
Destijds een theoretische discussie. Timman had eerder tegen Vaganian 13…Pc6; 14. Ld3, Df6 gespeeld (verhindert 15. 0-0).
13. Dd2, Pc6; 14. Ld3, Tg8
En Miles had tegen Beljavski slechte ervaringen opgedaan met 14…f5; 15. 0-0, 0-0; 16. Tf4, Tf6; 17. De2, h5; 18. e4, fe4x; 19. De4x.
15. 0-0, Ke7; 16. Tf4, Taf8; 17. Taf1, h5
Timman geeft de aardige variant 17…Pd8; 18.Tf5 (beter 18.Df2), ef5x, 19.Tf5x, Dg7, 20.Te5+, De5x!, 21. de5x, h5 en zwart kan zich verdedigen.
18. Df2, Pd8
In hogere zin de beslissende fout, aldus Timman, omdat wit veld f6 verovert. Noodzakelijk was 18.f6, maar ook dan staat wit beter.
19. Tf6
Dreigt 20.Pg6+ met kwaliteitswinst, wat op de vorige zet nog niet kon wegens Tg6x; Lg6x, Dg6x.
19. … Tfe8; 20. e4, d6
Zie diagram. Hoe komt wit nu verder? Hij besluit drie pionnen te offeren om de vesting rond de zwarte koning te slopen.
21. c5!, bc5x; 22. Lb5, Tef8
Op 22…c6 volgt 23.Tf7x+, Pf7x, 24.Df7x, Kd8; 25.Db7x, cb5x, 26.Db8+, Kd7 (26…Ke7?, 27. Dc7 mat), 27.Db5x+, Kc7 (Of 27…Kd8, 28.Db8, Kd7,
29.Da7x enz.), 28.Da5+, Kc6, 29.Da6+, Kc7,
30.Da7x+, Kc6 (30…Kc8, 31. Tb1 en mat), 31.Pf5!, ef5x; 32.d5+ en de zwarte koning wordt in een matnet gedreven, aldus Timman.
23. e5!
Het tweede pionoffer dat zwart niet mag aannemen wegens 23…de5x, 24. d5!, het derde pionoffer. De zwarte dame is afgesneden en de witte dringt binnen via c5. Zwart moet oppassen, want na 23. e5 dreigt wit ook 24.Pg6+, Tg6x, 25.Tg6x, Dg6x, 26.Df6+, Df6x, 27. ef6x mat.
23. … cd4x
Op 23…Le4 (verhindert 24.Pg6) was 24. Tf4, Lh7, 25. Tg4x gevolgd door mat op f6 gevolgd. In plaats van 24. Lh7 was ook 24…c6, 25.Te4x, cb5x, 26.ed6x+, Kd6x, 27. Te5 volgens Timman hopeloos voor zwart.
24. cd4x, c6; 25. Ld3, de5x
Zwart neemt het tweede pionoffer alsnog aan.
26. Pg6+, Kd7; 27. Pf8x+, Tf8x, 28. d5!
Een wit offert alsnog zijn derde pion, waarmee hij de zwarte dame afsnijdt.
28. … ed5x; 29. Dc5, Ke8; 30. T1f5
Zwart geeft op.
Een jaar later won Ljubojevic de stemming.
Ljubojevic – Kortsnoj, Brussel 1987
1.e4, e5; 2. Pf3, Pc6; 3. Lc4, Lc5; 4. c3, Pf6; 5. b4, Lb6; 6. d3
Met zijn openingskeuze wilde wit zijn tegenstander verrassen. De variant was echter niet geheel onbekend. In Beverwijk 1953 volgde in Bouwmeester-Donner 6. Db3, 0-0, 7. d3, d6, 8. a4, a6, 9. 0-0, Lg4 en remise na 54 zetten. In Brussel 1986 won Short van Portisch met 6. d3, a6, 7. 0-0, d6, 8. Pbd2, 0-0, 9. Lb3, Pe7, 10. Te1, Pg6, 11. h3, Le6, 12. Pc4, La7, 13. Le3, Le3x, 14. Te3x, h6, 15. d4 enz. Met dezelfde aanpak won Short in 1987 in Belgrado van Kortsnoj (dit toernooi werd nà Brussel gespeeld) in een spectaculaire partij: 6. d3, a6, 7. 0-0, 0-0, 8. Pbd2, d5 (!?), 9. ed5x, Pd5x, 10. Db3, Pf4, 11. d4, Le6, 12. de5x, Pe5x, 13. Pe5x, Dg5, 14. g3, Pd2, 15. Ld2x, Lb3x, 16. Pf3, Df6, 17. ab3x, Te8, 18. Lf4, h6, 19. Lc4, g5, 20. Pg4, Dc3x, 21. Ph6x, Kg7, 22. Pg5x, Db4x, 23. Phf7x, Ld4, 24. Td1, Dc3, 25. Td3, Db2, 26. Lc1, Lf2x, 27. Kg2, Da1, 1-0.
6. … d6; 7. a4, a5; 8. b5, Pe7; 9. Pbd2, Pg6; 10. 0-0, 0-0; 11. Lb3
Dreigt 12. Pc4, La7, 13. Pa5x. Om die reden was op de 7e zet … a6 veiliger geweest. Zwart heeft nu in 11… c6 een goed antwoord. Hij kiest echter een scherpere voortzetting.
11. … d5; 12. La3, Te8; 13. ed5x, Pd5x ; 14. Pe4, Pdf4
Er dreigde zowel c4 en c5 als Pfg5 en Dh5. Ljubojevic vond 14… h6 nu het beste. Wit had dan de interessante mogelijkheid 15. Ta2, Pdf4, 16. Td2, Le6, 17. c4 met een gecompliceerde stelling maar met meer motieven voor wit.
15. Pfg5, Le6
Niet : 15…Pe6, 16. Dh5, h6, 17. Pf7x, Kf7x, 18. Df5 met materiaalwinst.
16. Pe6x, Pe6x
Na 16…fe6x, 17. g3, Dd3x, 18. Dd3x, Pd3x, 19. Tad1, Tad8, 20. Lc4 gaat het zwarte paard verloren.
17. g3
Ljubojevic: De gevolgen van zwarts 14…Pdf4 zijn nu zichtbaar. De a2-g8 diagonaal is open voor de loper op b3. Wit heeft een duidelijk positioneel voordeel.
17. … Kh8; 18. Df3, f6; 19. h4, Pgf8; 20. Tad1, Dd7; 21. Tfe1, Tad8; 22. Lc4, h6; 23. Dh5, Ph7; 24. Kh2, La7; 25. Tf1, Lb8; 26. Pc5, Pc5x; 27. Lc5x, b6
Zwart had moeite goede zetten te vinden. Met de tekstzet offert hij een kwaliteit voor een pion. En dat in een partij waarvoor wit de schoonheidsprijs zou krijgen! Na 27…Tc8, 28. d4, e4, 29. Lf7, Ted8, 30. Lg6 zou zwart materiaal hebben verloren en geruisloos zijn afgevoerd.
28. La3, c5; 29. bc6x, Dc6x ; 30. Lb5, Dc3x; 31. Le8x, Da3x; 32. Lb5, Ld6
Anders komt 33. Tc1 en Tc6. Zwart wil Lc5 spelen en de stelling gesloten houden.
33. d4!
Het beslissende pionoffer. De bedoeling is de e-lijn te openen en een stel torens te ruilen, waardoor de zwarte koning bloot komt te staan aan matdreigingen.
33. … ed4x; 34. Tfe1, Le5; 35. f4, Ld6 ; 36. Te8, Te8x ; 37. De8x, Lf8; 38. f5!
Na 38. De6, f5; 39. Lc4, Pf6 kan zwart met zijn geactiveerde paard de koning nog verdedigen.
38. … Df3
39. De6!!, Dd1x
Ljubo laat zien dat ook 39…Ld6, 40. Dd6x, Df2 hopeloos was.
40. Lc4, Dc2+; 41. Kh3, Dc4x; 42. Dc4x, Lc5; 43. Kg4
Kortsnoj hoopte met twee lichten stukken en twee pionnen tegen de dame op remisekansen, maar nu begint de koningsmars die de partij zo bijzonder maakt.
43. … Pf8; 44. Dd5, Kh7; 45. Kf3, Kh8; 46. Ke4, Kh7; 47. Kd3, Kh8; 48. Kc4, Kh7; 49. Kb5, Kh8; 50. Kc6, Kh7; 51. Kc7, h5; 52. Kd8, Kh6; 53. Ke8
Zwart geeft op wegens 53… Kh7, 54. Kf7, Kh6, 55. Kg8 gevolgd door 56. Df7 en mat op g6 of g7.
Ruurd Kunnen (uit Promotie 49-3)