Schoonheid beloond
Schoonheid geprijsd door Ruurd Kunnen
10. Twee mecenassen
Bij schoonheidsprijzen horen mecenassen, de romantische schaakliefhebbers die het geld beschikbaar stellen. De grootste van hen is ongetwijfeld de Weense baron (Freiherr) Albert von Rothschild geweest (1844-1911). Hij behoorde tot het beroemde bankiershuis dat was gesticht in Frankfurt door Mayer Amsel Rothschild (1744-1812), wiens zonen in de adelstand werden verheven en uitzwierven over geheel Europa. Salomon vestigde zich in Wenen en Albert was zijn kleinzoon. Zijn beroep was geld met geld verdienen, zijn hobbies waren astronomie en fotografie en zijn passie was schaken. Dagelijks kon hij worden aangetroffen in de zalen van de Wiener Schach-Klub om een partij te spelen of een schaakprobleem of eindspelstudie op te lossen. Hij speelde zijn partijen zoals de partijen die zijn schoonheidsprijzen kregen, werden gespeeld.
A. Clerc – Albert von Rothschild,
Parijs 1884
1. e4, e5; 2. f4, ef4x; 3. Pf3, g5; 4. Lc4, Lg7
De oude, veilige voortzetting. Zwart vermijdt het beroemde Muziogambiet dat ontstaat na 4… g4; 5. 0-0, gf3x; 6. Df3x en het zogeheten ‘wilde Muziogambiet’: 6. Lf7x, Kf7x; 7. Df3x.
5. d4, d6; 6. 0-0, h6; 7. c3, Pc6; 8. h4
Wit had de partij in de banen van het Hansteingambiet gestuurd, maar met 8. h4 ontstaat een variatie op het Gréco-Philidorgambiet. Deze variant is beroemd vanwege de volgende combinatie: 1. e4, e5; 2. f4, ef4x; 3. Pf3, g5; 4. Lc4, Lg7; 5. h4, h6; 6. d4, d6; 7. Pc3, c6; 8. hg5x, hgx5; 9. Th8x, Lh8x; 10. Pe5!?, de5x; 11. Dh5, Df6; 12. de5x, Dg7; 13. e6, Pf6?; 14. ef7x+, Kf8?; 15. Lf4x!! en zwart mag noch de dame, noch de loper slaan. In de partij heeft zwart de keuze tussen 8… De7 en de tekstzet, die beter past in de Romantische traditie.
8. … g4; 9. Ph2
In de geest van Muzio had wit 9. Lf4x, gf3x; 10. Df3x kunnen doen, maar na 10… Dh4x kan zwart zich afdoende verdedigen. De baron zet na de tekstzet ferm door. 9… Dh4x was een alternatief: 10. Lf4x?, g3; 11. Lf7x+, Kd8; 12. Pf3, Df4x enz.
9. … f3; 10. gf3x, g3; 11. Pg4, Dh4x; 12. Kg2, Lg4x; 13. Th1, Df6; 14. fg4x, Df2+; 15. Kh3
Wit heeft zich voorlopig weten te redden, maar het is maar de vraag of je met het Koningsgambiet zo’n stelling nastreeft.
15. … g2; 16. Tg1, h5; 17. g5
Er dreigde 17… hg4x; 18. Kg4x, Th4; 19.Kg5, Lf6 mat. Zwart zet de aanval nu op een originele manier voort.
17. … Ph6?!; 18. gh6x, Lf6; 19. Dh5x, Dg1x; 20. Df7x, Kd8; 21. Df6x+, Pe7; 22. Le3
Na 22. Dh8x, Kd7 ; 23. Da8x, Dh1; 24. Kg3 (g4), g1D; 25. Kf4, Dh4; 26. Kf3, Df2 staat zwart mat. Wit verhindert deze combinatie door veld g1 te dekken, maar die poging mislukt.
WyyyyyyyyX
xCaAgAaAcx
xbBbAdAaAx
xAaAbAlAhx
xaAaAaAaAx
xAaKhHaAax
xaAhAkAaMx
xHhAaAaBax
xiJaAaAfAx
ZwwwwwwwwY
22 … Th6x!!
Ook 22 … De3x; 23. Kg2x, Th6x is voldoende, maar minder fraai. Na 23. Lh6x wint zwart door 23… Dh1; 24. Kg3, g1D enz.
23. Dh6x, Dh1; 24. Kg3, Dh6x; 25. Lh6x, g1D (0-1).
Albert Clerc was een Franse schaakmeester. Hij had in het internationale toernooi in 1878 in Parijs 81/2 uit 22 gehaald en remise gespeeld tegen Winawer. De partij tegen Rothschild was een vrije partij; ik heb althans geen toernooien en matches in 1884 in Parijs kunnen vinden. Het is niet onwaarschijnlijk dat de schaakmeester de machtige mecenas niet tegen de schenen wilde schoppen en hem een fraaie winst gunde. De lotgevallen van onze volgende held doen vermoeden (voor zover we dat nog niet wisten), dat er met de werkelijkheid wel eens een loopje wordt genomen.
Prins Dadian van Mingrelië was in het begin van de 20e eeuw een kleurrijke figuur in de schaakwereld. Hij leefde van 1850 tot 1910. Mingrelië was een vorstendommetje in het westen van het huidige Georgië, dat in 1866 werd opgenomen in het Russische Rijk. Dadian was een groot schaakliefhebber, die zich nadrukkelijk liet zien bij de internationale meestertoernooien die in de casino-zalen van Monte Carlo en Oostende werden gehouden. Doordat hij veel schoonheidsprijzen heeft geschonken, is zijn naam voor eeuwig in de analen van de schaakgeschiedenis opgenomen. Zelf hield hij ook wel van een potje.
Prins Dadian – Bitcham, Monte Carlo 1892
1. e4, e5; 2. Pf3, Pc6; 3. Lc4, Pf6; 4. d4, ed4x; 5. 0-0, Pe4x; 6. Te1, d5; 7. Ld5x, Dd5x; 8. Pc3, Dc4; 9. Te4x+, Le6; 10. Lg5, Lc5 ; 11. Pd2, Da6 ; 12. Pb3, Lb6; 13. Pd5, h6; 14. Pc5, Db5
WyyyyyyyyX
xCaAaGaAcx
xbBbAaBbAx
xAeDaEaAbx
xaFjJaAkAx
xAaAbIaAax
xaAaAaAaAx
xHhHaAhHhx
xiAaLaAmAx
ZwwwwwwwwY
Zwart heeft met 8… Dc4 een obscuur variantje van het Tweepaardenspel gekozen. 8 … Da5 was beter geweest. In plaats van 10 … Lc5 had hij beter 10 … Dc5 kunnen doen, waarna het witte paard aan de dekking van Lg5 was gebonden. Daarna ging het snel bergafwaarts. Op 13 … 0-0 (het voorstel van de Deutsche Schachzeitung) had wit met 14. Pf6+ een sterke aanval kunnen inluiden. Nu is er een stelling op het bord gekomen die vraagt om een offer.
15. Te6x+, Kf8
15… fe6x; 16. Dh5+ loopt mat: 16 … Kf8; 17. Pe6x+, Kg8; 18. Pf6+, gf6x; 19 Dg6.
16. Pd7+, Kg8; 17. Dg4!, h5
Alternatieven zijn:
1) 17 … hg5x; 18. Dg5x dreigt 19. P5f6 mat of damewinst.
2) 17 … Dd5x; 18. Pf6+, gf6x; 19 Lf6x+ damewinst
3) 17 … fe6x; 18. De6x, Kh7; 19. P7f6+, Kg6; 20. Pf4+, Kg5x; 21. h4+, Kf4x; 22. De4 mat.
18. P5f6+, gf6x; 19. Lh6+, Dg5
19 … hg5x; 20. Pf6x mat.
20. Pf6x mat.
Ein glänzerder Schluss dieser briljanten Partie. kein Promblemkomponist kann sich ein schöneres Mat träumen, aldus de Deutsche Schachzeitung in 1892. En The Chess Monthly schreef in hetzelfde jaar over deze partij: The ending is quite problem-like, and one of those brilliant positions which so rarely occur in actual play.
Er werd echter wel eens getwijfeld aan de authenticiteit van Dadians briljante partijen. Tsjichorin beschuldigde de prins ervan zijn combinaties thuis te hebben bedacht en beweerde dat sommige partijen nooit echt waren gespeeld. Dergelijke kwaadsprekerij duldde Dadian niet. Als erevoorzitter van het toernooicomité Monte Carlo 1903 weigerde hij Tsjichorin tot het toernooi toe te laten, hoewel deze was uitgenodigd en al vanuit St. Petersburg naar Zuid Frankrijk was gereisd. Om zijn generositeit extra te onderstrepen stelde de vorstelijke weldoener de arme schaker financieel schadeloos, dat wel.
De Smitten – Prins Dadian, Tiflis 1896
1. e4, e5; 2. f4, ef4x; 3. Pf3, g5; 4. Lc4, g4; 5. Pe5, Dh4+; 6. Kf1, Pc6
Deze zet staat bekend als het Herzfeldgambiet. Goede voortzettingen zijn ook 6 … Ph6 (Silberschmidtgambiet) en f3 (Cochrane gambiet).
7. Pc6x?
Beter is 7. Pf7x, 7. Lf7x of 7. d4! Na de tekstzet krijgt zwart goede aanvalsmogelijkheden over de open lijnen.
7. … dc6x; 8. d4, g3; 9. Kg1, Lg4; 10. Df1, f3!
11. hg3x
Of 11. gf3x, Lh3 en 12. g2.
11. … Dg3x; 12. Th2, Lg7; 13. c3, 0-0-0; 14. Pa3, Le5!; 15. Th1
15. de5x, Td1!; 16. Dd1x, f2+; 17. Kh1, Ld1x.
WyyyyyyyyX
xAaGcAaDcx
xbBbAaBaBx
xAaBaAaAax
xaAaAeAaAx
xAaKhHaEax
xjAhAaBfAx
xHhAaAaHax
xiAkAaLmIx
ZwwwwwwwwY
15. … Td4x!; 16. Lg5
Natuurlijk niet 16. cd4x, Ld4x+ enz.
16. … Pf6; 17. Te1, Pe4x; 18. Le3, Td1!!
19. Td1x, fg2x; 20. Dg2x, De3x+ ; 21. Kf1, Pg3+
Wit geeft op, want hij moet have en goed geven om te proberen mat te voorkomen.
(Uit Siep H. Postma – Vergeten schaakgiganten, 2001).