Schoonheid geprijsd

Schoonheid geprijsd                                              door Ruurd Kunnen

 

12. Nimzowitsch in Karlsbad 1923

We gaan deze keer naar Karlsbad in het jaar 1923. De zuivere lucht, de idyllische omgeving en vooral de heilzame bronnen van dit Boheemse kuuroord stonden van 1907 tot 1923 borg voor prachtige grootmeester­toer­nooien.

 

Hier im waldbewachsenen Tale,

Das so mancher Fremde segnet,

Weil mit heilsam heiβer Schale

Die Gesundheit ihm begegnet

Und ihm frisches Leben schafft,

Muβ in tiefen Felsenschlünden

Feuer sich mit Wasser binden;

Neue Kräfte schafft die Kraft!

(Wolfgang von Goethe)

 

Voor het toernooi van 1923 waren maar liefst tien schoonheidsprijzen uitgeloofd, drie eerste, drie tweede en vier derde prijzen van respec­tievelijk 400, 200 en 100 Kronen. Spekkoper werd de grote vernieuwer Nimzowitsch, die drie van deze prijzen met een totale waarde van 800 Kr in de wacht sleepte.

 

Yates – Nimzowitsch

 

1. Pf3, e6 2. g3, d5 3. Lg2, c6 4. d3, Ld6 5. Pc3, Pe7 6. 0-0, 0-0 7. e4, b5

De partij werd gespeeld in een periode dat de schaaktheorie volop in beweging was. Nimzowitsch was een vernieuwer op het gebied van de centrumleer. Deze partij voert hij in zijn boek Die Praxis meines Systems op als een voorbeeld van vleugelspel na voldoende beveiliging van het centrum, zonder dat het centrum volledig is vastgelegd.

8. Pe1, f5 9. ed5x ed5x 10. Pe2 (Om f5-f4 te voorkomen) 10. … Pd7 11. Lf4 (Nimzowitsch: 11. c4, Pb6 =) 11. … Pb6 12. Dd2, Pg6 13. h4, Pf4x 14. Pf4x, Df6 (Voortzetting van de aanval op de damevleugel die met b7-b5 is begonnen) 15. c3, Lf4x? (Verzwakt veld e5. Volgens Nimzowitsch was Ld7 gevolgd door Tae8 aangewezen, waarna de aanval had kunnen worden vervolgd met a7-a5 en b5-b4) 16. Df4x, Pa4 17. Tab1 (Met de bedoeling d3-d4 en daarna de manoeuvre Pe1-d3-e5, waarna wit goed staat) 17. … Pc5 (17… La6 was beter) 18. De3? (Zwart is gefixeerd op punt e5, maar veronachtzaamt het belang van de diagonaal f4-c7. Nimzowitsch geeft 18. Tbd1 aan om 18…Pe6 met 19. Dd6 te beantwoorden) 18. … Dd6 19. f4, La6 (Nimzowitsch merkt op dat Zwart na het verlies van veld e5 op consolidatie had moeten spelen. Daarom was 19… Pd7 de juiste zet geweest, bijvoorbeeld: 20. Pf3, Pf6 21. Pe5, Pg4 22. De2, Ld7, 23. d4, a5 24. Tbe1, Tfe8 25. Dd3, a4) 20. Pf3, b4 21. Tfd1, bc3x 22. bc3x, Pa4 23. Dd4, Da3 24. Pe5 (Wit geeft een kwaliteit in de overtuiging dat zijn onaantastbare paard op  e5 voldoende compensatie biedt. Beide spelers meenden na afloop dat 24. Td2 de juiste zet was en Nimzowitsch vermeldt daarbij de volgende variant: 24… Pc3x 25. Tb3, Dc1+ 26. Kh2, Pb6 27. Db4 met de dreiging 28. a4 en 29. Tb1 damewinst)  24. … Pc3x 25. Tde1, Pb1x 26. Tb1x (Niet: 26. Ld5x, cd5x 27 Dd5x+, Kh8 28. Pf7+, Tf7x 29. Da8x+ Tf8 30. Te8 Dc5+! (30… Kg8 31. Dd5+ Kh8 32. Df7!) 31. Kg2 Kg8 en wint) 26. … Kh8 27. h5, Dd6 28. Kf2 (Nimzowitsch beveelt in deze stelling een van zijn andere  uitvindingen aan: een blokkade door Tc1 en Tc5. De aanval die met de tekstzet wordt ingezet, is gedoemd te mislukken). 28. … Tae8 29. h6, Dh6x 30. Th1, Df6 31. Da7x

WyyyyyyyyX
xAaAaCcAgx
xlAaAaAbBx
xEaBaAfAax
xaAaBjBaAx
xAaAaAhAax
xaAaHaAhAx
xHaAaAmKax
xaAaAaAaIx
ZwwwwwwwwY

31. … Te5x!! 32. fe5x, De5x 33. Da6x (Zwart heeft een kwaliteit en een loper geofferd in ruil voor een beslissende aanval) 33. .. Dd4+ 34. Kf1, f4 35. Da3 (35. gf4x, Tf4x+ 36. Ke1, Tf8! met stukwinst) 35. … Kg8 36. Th4, g5 (36… fg3x+ 37. Df8x+! en wint) 37. Tg4, Da1+ 38. Kf2, gf4x+ 39. Kg3x, De5+ 40. Kh3, h5 41. Ta4, g4+ 42. Kh4, Tf5! 43. Ta8+, Kg7 44. Da7+, Kh6 45. Dg1, Df6+ 1-0 (46. Kg3, Tf3+ 47. Lf3x, Df3x+ 48. Kh2 (h4), Dh3 mat)

 

Deze partij leverde een schoonheidsprijs van 400 Kr op. De volgende twee partijen werden elk met 200 Kr beloond.

Nimzowitsch – Bernstein

 

1. Pf3, Pf6 2. d4, d5 3. c4, e6 4. Pc3, Le7 5. e3, 0-0 6. a3, a6 7. c5 !? (Door Tarrasch principieel veroordeeld omdat Zwart e6-e5 kan spelen, maar Nimzowitsch vond dat een dogmatische opvatting) 7. … c6 8. b4, Pbd7 9. Lb2, Dc7 10. Dc2, e5 11. 0-0-0 (Nimzowitsch: een voorbeeld van “moderne” onverschrokkenheid: actie op de damevleugel, terwijl de koning daar ook is) 11. … e4 12. Ph4, Pb8 (Nimzowitsch heeft ons geleerd hoe je pionnenketeens moet aanpakken: aanvallen aan de basis. Zwart moet daarom f7-f5-f4 spelen, terwijl wit b4-b5 wil doorzetten) 13. g3, Pe8 14. Pg2, f5 15. h4, Ld8 (Let op de flexibele opstelling der zwarte stukken!) 16. a4, b6 (?) 17. b5 (Valt pion c6 aan en dreigt een vrijpion op c5 te creëren. Tevens wordt indirect pion d5 bedreigd. Ziehier hoe de aanval op de pionnenketen in zijn werk gaat) 17. … Pf6 18. Pf4, ab5x 19. ab5x, Df7 20. Le2, Lc7 21. cb6x, Lf4x 22. gf4x, Ld7 23. Kd2, cb5x 24. Tda1, Pc6 25. Lb5x, Pa5 26. Le2, Tfb8 27. Pa4 (De inleiding tot een dameoffer) 27. … La4x 28. Ta4x, Tb6x 29. Lc3

WyyyyyyyyX
xCaAaAaGax
xaAaAaFbBx
xAcAaAdAax
xdAaBaBaAx
xIaAhBhAhx
xaAkAhAaAx
xAaLmKhAax
xaAaAaAaIx
ZwwwwwwwwY

29. … Pb3+ 30. Db3x!, Tb3x 31. Ta8x+, Pe8 32. Ld1 (32. Tha1?, Dc7! 33. Te8x, Kf7 34 Tea8, Dc3x enz. of 33. Tc1, Ke8x enz.) 32. … Tc3x (Hier is naar alternatieven gezocht. Nimzowitsch geeft de volgende varianten: 32… Tb1 33. La4, Th1x 34. Le8x en wint; 32… Tb6 33. La4, Te6 34. Tb1, Dg6 35. Tbb8, Dg2 36. Le8x, Df2x 37. Kc1!, De3x 38. Ld2, Dg1 39. Kc2, Te8x en nu bijvoor­beeld: 40. Te8x, Kf7 41. Tf8, Kg6 42. Ta6, Kh5 43. Tf5x, Kh4x 44. Ta3, Dd4x 45. Le1, Kg4 46. Tg5, Kf4x 47. Ld2, e3 48. Te3x!) 33. Kc3x, Dc7+ 34. Kd2, Kf7 35. Lh5+, g6 36. Tha1, Db6 37.Le2, Kg7 38. Ke1!, Pc7 39. T8a5, Kh6 40. Kf1 (Het eindspel is gewonnen. Het plan is: met de koning naar g2 en dan h4-h5 terwijl de torens ter bescherming van de eigen basis op de a‑lijn verdubbeld blijven, aldus Nimzowitsch) 40. … Db3 41. h5, Pe8 42. T5a6, Db2 43. hg6x, hg6x 44. T6a2, Db7 45. T2a7, Db2

WyyyyyyyyX
xAaAaDaAax
xiAaAaAaAx
xAaAaAaBgx
xaAaBaBaAx
xAaAhBhAax
xaAaAhAaAx
xAfAaKhAax
xiAaAaMaAx
ZwwwwwwwwY

46. Kg2! (De apotheose. Er dreigt Th1 mat) 46. … Pf6 47. Th1+, Ph5 48. Lh5x, gh5x 49 Tha1!! 1-0 Zwart kan mat of dameverlies niet voorkomen.

 

1923 was de tijd van hypermoderne schaak­revolutie en schoonheidsprijzen werden niet alleen toegekend voor mooie combinaties, maar ook voor strategische partijen. Toch loonde ook elegantie.

 

Spielmann – Nimzowitsch

 

1. e4, c6 2. d4, d5 3. ed5x, cd5x 4. c3, Pc6 5. Lf4 (5. Ld3 is beter) , Lf5! 6. Pf3, e6 7. Db3, Dd7 8. Pbd2, f6 9. Le2, g5 10. Lg3, h5 11. h3, Pge7 12. 0-0? (Keene: 12. c4!) 12. … Lh6 13. Pe1, g4 14. Dd1, Ld2x 15. Dd2x, gh3x 16. Pd3, b6 17. Tfe1, h4 18. Lh2, Kf7 (18…0-0-0? 19. Pc5!) 19. g4, hg3x ep 20. Lg3x, h2+ 21. Kg2, Le4+ 22. Lf3, Pf5 23. Le4x, de4x (24. Te4x, Dd5 enz.) 24. Pf4, e5 25. Pe2

WyyyyyyyyX
xCaAaAaAcx
xbAaFaGaAx
xAbDaAbAax
xaAaAbDaAx
xAaAhBaAax
xaAhAaAkAx
xHhAlJhMbx
xiAaAiAaAx
ZwwwwwwwwY

25. … Ph4+ 26. Lh4x, Dg4+ 0-1 (Hij gaat mat: 27. Lg3, Df3, 28. Kf1, h1D+ enz. of 27. Pg3, Df3 28. Kh3, Th4x 29. Kh4x, Th8)