De eigenaardige wereld van het computerschaak

 

 

 

Al dertig jaar lang wordt het Open Nederlands Kampioenschap Computerschaak (Engels: ODCCC) verspeeld, zie csvn.nl. Ter gelegenheid van de 30ste verjaardag was er deze keer een grote taart voor de operators en programmeurs van de twintig schaakcomputers die in Leiden om de titel streden. De esoterische computerschaakgemeenschap zal binnen de grote FIDE schaakgemeenschap een van de kleinste zijn want op de deelnemerslijsten van de laatste vijf ODCCCs kwam ik maar een beperkt aantal namen tegen. De incrowd is klein zodat de kans dat je elkaar op een volgende ODCCC treft groot is.

 

De grote favoriet voor de 30ste ODCCC titel was Rybka van IM Vasik Rajlich. Een fraai staaltje van zijn kunnen liet Rybka tijdens zijn partij tegen Jonny zien. De kleine Jonny van Johannes Zwanzger werd op originele wijze door de grote Rybka van het bord gezet.

 

Jonny – Rybka, Leiden, 27-11-2010

 

1.d4 f5 2.g3 Pf6 3.Lg2 g6 4.Pf3 Lg7 5.c4 0-0 6.0-0 d6 7.Pc3 e6 8.Dc2 Pc6 9.Td1 De7 10.a3 a5 11.Le3 Pd8 Het eerste bijzondere moment. Wat is de volgende zet van wit?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12.Ta2 Jonny beschikte tijdens dit toernooi over niet minder dan achthonderd processoren en de zet die ze met zijn allen verzinnen is Ta2. Hoe krijgen ze het voor elkaar? ‘Een typische computerzet’ en ‘computers begrijpen nog steeds niets van het schaakspel’ zijn de voor de hand liggende commentaren na zo’n zet. Als een mens zo’n zet zou spelen zou men zeggen dat wit alvast de verdubbeling van zijn torens op de d-lijn voorbereidt maar een andere, mijns inziens, betere verklaring voor deze zet zou zijn dat wit de kluts kwijt was. 12…b6 13.Pg5 Lb7 14.Lxb7 Pxb7 15.h3 Het tweede bijzondere moment. Wat is de volgende zet van zwart?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15…a4 De Chessbase commentator merkte op dat dit type offer typisch is voor moderne topmachines. Met dit pionoffer maakt zwart veld a5 vrij voor de toren op a8. Kennelijk heeft Vasik Rajlich Rybka zo geprogrammeerd dat hij van tijd tot tijd een pion offert om het initiatief naar zich toe te trekken een methode die grootmeesters als Emil Sutovsky en Arthur Yusupov ook graag hanteren. Het lijkt me een programmeer-prestatie van de eerste orde.

 

16.Pxa4 Ph5 17.Kh2 e5 18.dxe5 Lxe5 19.Pf3 f4 20.gxf4 Lxf4+ 21.Lxf4 Pxf4 22.Pc3 De6 23.Pg1 Ta5 Het logische vervolg van het pionoffer op zet vijftien. 24.De4 Te5 25.Dxb7 Of 25.Df3 Pxe2 26.Dg2 Tef5 27.Tf1 Txf2 28.Txf2 De5+ 29.Kh1 Pg3+ 30.Kh2 Pe4+ 31.Kh1 Pxf2+ 0-1. 25…Th5 26.De4 Txh3+ 27.Pxh3 Dxh3+ 28.Kg1 Tf5 Dreigt Tg5+. 29.Td5 Pxd5 30.De8+ Kg7 31.Dd7+ Kh6 32.Dxf5. Dxf5 33.cxd5 Dg5+ 34.Kh2 Dd2 0-1

 

Voor de vijfde keer in successie liet Rybka zien dat hij een klasse apart is en won het 30ste Open Nederlandse Kampioenschap Computerschaak ver voor alle anderen met 8½ uit 9. Spike, Deep Sjeng en Hiarcs eindigden met 6 uit 9 op de gedeelde tweede plaats. Mijn persoonlijke favoriet De Baron zag ik terug op de gedeelde zevende plaats. Rybka moest Spark van Allard Siemelink remise toestaan. Hieronder de zetten.

 

Spark – Rybka, ODCCC, Leiden, 27-11-10

 

1.e4 c5 2.Pf3 e6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pc6 5.Pc3 Dc7 6.Le3 a6 7.Le2 b5 8.Pxc6 Dxc6 9.0-0 Lb7 10.Lf3 Dc7 11.e5 Tc8 12.Lxb7 Dxb7 13.Dd3 Pe7 14.a4 bxa4 15.Txa4 Pc6 16.f4 Pb4 17.De4 Dxe4 18.Pxe4 Txc2 19.Tc1 Txc1+ 20.Lxc1 Le7 21.Ld2 Pd5 22.Pd6+ Lxd6 23.exd6 f5 24.Txa6 Kf7 25.Ta7 Pf6 26.Lc3 Tb8 27.g3 Tb6 28.Lxf6 Kxf6 29.Txd7 Txb2 30.h4 Td2 31.Td8 Kg6 32.Kf1 h5 33.Ke1 Td5 34.Td7 Td4 35.Td8 Kh7 36.Ke2 Kh6 37.Ke3 Td1 38.d7 Kg6 39.Te8 Txd7 40.Txe6+  ½-½

 

In 2009 slaagde De Baron van Richard Pijl, die in een vorig leven bij Promotie schaakte, er in om Rybka een halfje afhandig te maken.

 

Rybka – De Baron, ODCCC, Leiden, 18-10-09.

 

1.d4 d5 2.c4 dxc4 3.e3 e5 4.Lxc4 exd4 5.exd4 Ld6 6.Pf3 Pf6 7.0-0 0-0 8.h3 Pc6 9.Pc3 h6 10.Dc2 Pa5. 11.Ld3 Tot zover gebruikte Rybka voor elke zet enkele seconden. Nu dacht hij ruim zes minuten na. 11…Te8 12.Ld2 Pc6 13.a3 Le6 14.Tfe1 Dd7 De laatste zet uit het openingsboek van De Baron. 15.b4 Tad8 16.Pe4 Pxe4 17.Lxe4 f5 18.Ld3 Kh8 19.d5 Lxd5 20.Lxf5 Df7 21.Lg6 Txe1+ 22.Txe1 Df8 23.Le4 Df7 24.Lc3 Te8 25.b5 Pd8 26.Ph4 Lxe4 27.Txe4 Pe6 28.Tg4 h5 29.Te4 Pf4 30.Lb4 Lxb4 31.axb4 Kg8 32.Txe8+ Dxe8 33.Pf3 Pd5 34.Dc4 De6 35.h4 c6 36.g3 cxb5 37.Dxb5 Dc6 38.Da5 a6 39.Pg5 Pf6 40.Dd8+ De8 41.Dc7 Dd7 42.Db8+ Pe8 43.Pe4 Kf8 44.De5 De7 45.Dd5 Pf6 46.Pxf6 gxf6 47.Dxh5 Dxb4 48.Dh6+ Kf7 49.Dh7+ Kf8 50.h5 De7 51.Df5 b5 52.Dc8+ Kg7 53.Dxa6 De1+ 54.Kg2 De4+ 55.Kg1 Db1+ 56.Kg2 De4+ 57.Kg1 Db1+ 58.Kg2 De4+  ½-½

 

Op de website van Promotie besprak ik in mijn column ‘Mijn favoriete schaakprogramma’ van 05-12-10 de perikelen rond de tweede matchpartij die Kasparov in 1997 tegen Deep Blue speelde. Hieronder de zetten van die partij met commentaar van mijn kant.

 

Deep Blue - G. Kasparov, New York, 04-05-97.

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 d6 8.c3 0-0 9.h3 h6 10.d4 Te8 11.Pbd2 Lf8 12.Pf1 Ld7 13.Pg3 Pa5 14.Lc2 c5 15.b3 Pc6 16.d5 Pe7 17.Le3 Pg6 18.Dd2 Ph7 19.a4 Ph4 20.Pxh4 Dxh4 21.De2 Dd8 22.b4 Dc7 23.Tec1 c4 24.Ta3 Tec8 25.Tca1 Dd8 26.f4 Pf6 27.fxe5 dxe5 28.Df1 Pe8 29.Df2 Pd6 30.Lb6 De8 31.T3a2 Le7 32.Lc5 Lf8 33.Pf5 Lxf5 34.exf5 f6 35.Lxd6 Lxd6 36.axb5 axb5

 

Het kritieke moment.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

37.Le4 Deze profylactische zet van Deep Blue bracht Kasparov uit zijn evenwicht. Twee dagen later beweerde hij dat Deep Blue assistentie van buiten gekregen had. Volgens Kasparov kon een computer nooit zelf op dit idee gekomen zijn. Een nogal onzinnige gedachte want het spreekt vanzelf dat men een computer altijd zo kan programmeren dat hij de voorkeur geeft aan een profylactische zet boven pionwinst. Zeker als je tegenstander Kasparov heet lijkt dat een verstandige strategie. Hij beschuldigde Joel Benjamin en Miguel Illescas, de twee grootmeesters in het IBM team, van vals spel zonder dat hij dit ook maar enigszins hard kon maken. Wat zou Fischer gedaan hebben als hij in de schoenen van Kasparov gestaan had? Ik vermoed dat hij geëist had dat een en ander tot op de bodem uitgezocht zou worden en zo niet dan stapte hij op. De kans was natuurlijk groot dat hij dan naar zijn vergoeding voor deze match, naar verluidt vierhonderdduizend dollar, had kunnen fluiten maar principes waren bij Fischer principes. Kasparov is geen Fischer en speelde door. 37…Txa2 38.Dxa2 Dd7 39.Da7 Tc7 40.Db6 Tb7 41.Ta8+ Kf7 42.Da6 Dc7 43.Dc6 Db6+ 44.Kf1 Tb8 45.Ta6 1-0. Later bleek dat Kasparov na 45.De3 Dxd6 46.Te8 goede kansen op remise gehad zou hebben.

 

Kasparov verloor deze match met 2½ tegen 3½. Deep Blue, een 1.4 ton wegende supercomputer, werd ontmanteld nadat gebleken was dat er te weinig interesse was voor een rematch. IBM keerde na deze match de schaaksport de rug toe.