Een parel in de Aljechin-Chatard door Nico Peerdeman
Vanaf het moment dat ik me als lid van Promotie heb aangemeld probeer ik als het even kan in te gaan op de Aljechin Chatard variant van het Frans.
Dit systeem ontstaat na de zetten: 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. Lg5 Le7 5. e5 Pfd7 6. h4. De variant dankt zijn naam aan de Franse amateurschaakspeler Eugène Chatard (1850-1924) en aan Alexander Aljechin (1892-1946) wereldkampioen van 1927 tot 1935 en van 1937 tot 1946.
Van de Fransman Chatard was bekend dat hij de geestelijke vader van de zet 6. h4 was. (Ik heb nergens partijen kunnen vinden die dit onderbouwen). De naam van Aljechin is aan de variant verbonden als gevolg van een fraaie partij die hij in 1914 speelde tegen Farhni te Mannheim.
Nog steeds staat me zeer helder het moment voor de geest dat ik in een openingsboek van Euwe over de Franse partij een partijfragment tegenkwam waardoor ik als het ware ‘gegrepen’ werd. Het was uit de partij Bogoljubow-Spielmann, Stockholm 1919. De witspeler lanceerde een verbluffende loperzet die hem naar het oordeel van Euwe een winnende aanval opleverde. Ik was benieuwd naar het verdere verloop van de partij en ging op onderzoek uit.
De scoretabel van het toernooi Stockholm 1919 was als volgt:
|
|
1 |
2 |
3 |
4 |
Punten |
|
1. Spielmann |
**** |
=011 |
1=11 |
=100 |
7,5 |
|
2. Rubinstein |
=100 |
**** |
0011 |
10=1 |
6,0 |
|
3. Bogoljubow |
0=00 |
1100 |
**** |
0111 |
5,5 |
|
4. Reti |
=011 |
01=0 |
1000 |
**** |
5,0 |
Alle spelers ontmoetten elkaar 4 keer. Van dit toernooi heb ik alle 16 partijen gedownload. (Red: Hoe bedoelt U, heer Peerdeman, alle 16?)
Uiteraard heb ik direct gekeken naar de 2 witpartijen Bogoljubow-Spielmann. In 1 partij uit de 4e ronde werd 1. d4 gespeeld leidend tot de enige (bloedeloze) remise die Bogoljubow in dit toernooi tegen Spielmann zou maken. In de 10e ronde speelde Bogoljubow opnieuw met wit en kwamen inderdaad de zetten op het bord die horen bij het eerdere gemelde partijfragment. De uitslag van de partij was echter: 0-1! Waar ging het mis met de witte aanval?
Al bij eerdere onderzoekingen was ik aanbeland in Yearbook 16 van NewInChess. Daarin was een groot theoretisch artikel aan de Aljechin Chatard variant geweid. In een bijlage werd een selectie van partijen getoond. Hierbij kwam ik de partij Bogoljubow-Spielmann, Stockholm 1919 tegen. Maar dan wel 2 maal!
Een partij had inderdaad de notatie van de partij die ik al had gedownload en die Bogoljubow had verloren. De andere partij kende lange tijd nagenoeg dezelfde notatie en was juist gewonnen door Bogoljubow. Hier was dus sprake van een tweeling! Deze partij kon logischerwijs niet uit het toernooi Stockholm 1919 vandaan zijn gekomen. Maar waar kwam deze partij dan wel vandaan?
De theorie die ik eerst zelf had bedacht was dat bij de 1e gelegenheid in het toernooi Bogoljubow een winnende aanval niet had kunnen bekronen. Maar omdat hij in hetzelfde toernooi Spielmann nog een keer met wit tegenkwam zou hij de gelegenheid kunnen hebben gehad om de stelling weer op het bord te krijgen. Spielmann was in dit toernooi in goede doen en had zich in de eerste witpartij kranig verdedigd. Hij liet het gewoon gebeuren en gunde Bogoljubow (onbewust) de kans op revanche. Bogoljubow pakte deze kans met beide handen aan en voerde in de 2e witpartij de aanval op sublieme wijze en kon een vol punt bijschrijven. Maar deze theorie kon dus in de prullenbak.
Het is trouwens opvallend om te constateren dat in veel bronnen deze 1e partij wel bekend is maar de 2e niet. Het oordeel luidt dan ook steevast dat zwart zich succesvol kan verdedigen.
►
In de 2e partij wordt echter overtuigend aangetoond dat wit een winnende aanval heeft.
Later speurwerk leverde op dat die 2e partij officieus was. Het was een demonstratiepartij(!) gespeeld in Stockholm 1919! Bogoljubow heeft voor het publiek een ware show opgevoerd. Ongetwijfeld had de 1e partij nog lang door zijn hoofd gespeeld. De eerste de beste gelegenheid om aan te tonen dat hij de partij tot winst kon voeren greep hij direct aan. De vraag blijft hoe authentiek deze partij is. Van Aljechin is bekend dat zijn partij met 5 dames aan zijn eigen fantasie was ontsproten.
Hoe dan ook het is zeer de moeite waard om deze spektakelpartij na te spelen.
Bogoljubow-Spielmann
Demonstratiepartij Stockholm 1919
1.e4 e6 2.d4 d5 3.Pc3 Pf6 4.Lg5 Le7 5.e5 Pfd7 6.h4 Lxg5 7.hxg5 Dxg5 8.Ph3 De7 9.Pf4 a6 10.Dg4 g6 11.0-0-0 c5 12.Dg3 Haalt de dame uit de diagonaal van Lc8 zodat eventueel offers op d5 dreigen 12…Pb6 12…cxd4 13.Pcxd5 exd5 14.Pxd5 Dc5 15.c4 met een sterk initiatief voor wit (NIC YB 16) 13.dxc5 Dxc5 14.Ld3 Dreigt offers op g6 14…Df8 Een erg passieve zet, met als belangrijkste doel om offers op g6 te verijdelen door Th8 te dekken. De offers volgen wel na: 14…Pc6 15.Lxg6 fxg6 16.Pxg6 Tg8 17.Txh7 – dreigt sterk Df4 – 17…Df8 – gedwongen – 18.Pxf8 Txg3 19.Pxe6! Lxe6 20.fxg3 0-0-0 21.b3±
15.Le4!!
Een prachtvondst. Wit staat klaar voor een ijzersterk offer op d5.
15…dxe4
Zwart moet de loper nemen. Laten slaan op d5 verliest snel na bijvoorbeeld:
A) 15…P8d7 16.Lxd5 exd5 17. Pcxd5 Pxd5 18.Pxd5 Dc5 19.e6 fxe6 20.Pc7+
16.Pxe4
Waaruit moet wits compensatie voor het geofferde stuk bestaan?
1. Open d-lijn voor zijn toren
2. Ontwikkelingsvoorsprong
3. Zwakke velden in de zwarte stelling: d6 maar vooral ook f6
4. Onveilige zwarte koning in het midden
5. Beheersing van de h-lijn (veld h6!) zodat zwart niet tot de rochade kan komen
6. grote centrale invloed
7. Zwart heeft een groot gebrek aan ruimte voor zijn stukken
16…P8d7 17.Dc3!
De verbetering t.o.v. de eerdere partij die voor wit verloren ging. 17.Dh4 werd in die partij gespeeld waarmee de dame aan de verkeerde kant van het bord belandde. De witte dame staat optimaal op c3, ze dekt pion e5 en heeft mooie uitvalsvelden in d4, c5 , a5 en vooral c7. Zwart staat voor een onmogelijke defensieve opgave.
17…De7
Wit heeft op dit punt diverse verdedigende ideeën :
A) 17…Dg7 18.Pf6+ Pxf6 19.exf6 is een overgang naar de partij;
B) 17…Kd8 met het idee om een schaak op f6 met tempowinst eruit te halen. De koning staat echter slecht op d8, zoals blijkt uit: 18.Td6 h5 19.Dc5 Ke8 (19…Ke7 20.Txd7+) 20.Dd4 Dh6 21.Pf6+ Kf8 22.Txe6 Dg5 23.Dd2 Pxf6 24.Txf6 en wit heeft groot voordeel door de dubbele dreigingen Pe6+ en Txb6;
C) 17…a5 ontneemt wit het veld a5 en controleert veld b4. Wit kan echter rustig zijn stelling versterken en een doorslaande aanval opbouwen: 18.Td6 De7 19.Dc7 Kf8 – Dat was de bedoeling – 20.Thd1 g5 21.Txb6 gxf4 22.Tbd6 f3 23.gxf3 Tg8 24.c3! – Wit dreigt nu beslissend 25. Pf6 Pxf6 26. exf6! Dxc7 27. Td8 en mat – 24…Tg6 25.Txd7 en wit wint;
D) 17…g5 heeft als nadeel dat het andere paard naar f6 kan komen en wits aanval onverminderd doorgaat. 18.Ph5 Kd8 19.Phf6 a5 20.Td6 Pd5 21.Txd5 exd5 22.Pxd5 en wits aanval slaat door.
18.Pf6+! Pxf6
Zwart had hier ook de keuze uit 2 koningszetten die allebei slecht uitpakken:
A) 18…Kd8 de koning staat slecht in het midden 19.Da5 Kc7 20.P4d5+ exd5 21.Pxd5+ Kd8 22.Pxe7 Kxe7 23.Db4+ Ke8 24.Dd4;
B) 18…Kf8 19.Pxh7+ Txh7™ (19…Kg7 20.Ph5+!! leidt tot mat!; 19…Kg8 20.Pf6+ loopt ook mat; 19…Ke8 20.Pf6+) 20.Txh7 belangrijk is nu dat de volgende zet tactisch faalt: 20…Dg5 21.De3 Kg8 22.Tg7+ Kxg7 23.Pxe6+
19.exf6 Df8
19…Pa4, ook deze verdediging faalt: 20.Dd4 Dc7 21.Pxg6 fxg6 22.f7+ Kxf7 23.Dxh8 Df4+ 24.Kb1 h5 25.Th3
20.Dc7 Pd7
Zwart heeft 2 andere verdedigingen die kansloos verliezen:
A) 20…Ld7 21.Dxb6 Lc6 22.Td2 en de verdubbeling op de d-lijn is beslissend;
B) 20…Pd5 21.Txd5 exd5 22.Te1+
21.Pd5!
Dreigt beslissend 22. Pb6.
21…exd5
Een belangrijke pointe is: 21…Dc5 22.Dxc5 Pxc5 23.Pc7+ Kf8 24.Td8#. Relatief de beste verdediging is nog: 21…h5 22.Kb1 en nu:
A) 22…b5 23.Td3! en wits aanval is beslissend: 23…a5 (23…b4 24.Th4!) 24.Tc3 La6 25.Dc6;
B) 22…Dh6 23.Dc5 Df8 24.Pc7+ Kd8 25.Db6
22.The1+ Pe5 23.Txe5+ Le6 24.Kb1
Voorkomt de bevrijdende actie 24. .., Dh6+ gevolgd door 25. .., 0-0. Tegelijkertijd brengt wit de onpareerbare dreiging 25. Texd5 in de stelling met het idee: 25. .., Lxd5 26. Txd5 Db4 27. Dd7+ Kf8 28. Dd8+ Txd8 29. Txd8 mat!
24…Td8
24…Qb4 25.a3
25.Tdxd5 Txd5 26.Txd5 Lxd5 27.Dc8#
Zwart toont zich een heer en gunt wit het mat. Een absolute creatieve topprestatie van de witspeler.