artikelen vanm sv Promotie
Schaakgedenktekens in de wereld (2) door Henk Alberts
Na mijn vorige artikel in ons clubblad over schaakgedenktekens in de wereld en mijn oproep “Wie weet er nog meer van deze schaakgedenktekens (liefst met een afbeelding) voor mij/ kreeg ik ondermeer een uitgebreide mail van Willem Broekman, met daarin een behoorlijk aantal internet-links naar schaak-gedenktekens in de wereld. (Waarvan ik in ieder geval die betreffende het standbeeld van Paul Keres in Estland had kunnen weten.) En ik kreeg nog een artikel van Max Toxopeus, in de Column op de internet-site van SV Promotie, aangaande een monument ter herinnering aan de Schaakolympiade 2002 te Bled, Slovenië in de schoot geworpen.(Max leverde mij eerder in zijn column ook al de kennis aangaande het feit dat het boekenweekgeschenk 2004 een schaakroman was op. Kortom; volgende keer wil ik eens i.p.v. de beste speler de beste columnist kunnen kiezen.)
Inmiddels heb ik al tegen de 30 schaakgedenktekens verzameld. En deze zijn onder te verdelen in verschillende groepen zoals bijvoorbeeld schaakgraven (zijn er meer dan je zou denken), beelden in parken, en schaakolympiades. En een andere te onderscheiden groep zijn de gedenktekens die de vroegere Sovjetstaten voor hun grote schakers uit de sovjettijd oprichten. Ik noem er 3:
1. Mikhail Tal (8e wereldkampioen) in Letland
2. Tigran Petrosian (9e wereldkampioen) in Armenië
3. Paul Keres (wereldkampioenskandidaat) in Estland
1] Het beeld van Mikhail Tal in Riga, Letland
In geen enkele toeristensite van Riga wordt er iets over vermeld en het heeft mij vervolgens veel moeite gekost op het internet nadere informatie over dit beeld te vinden. Pas toen ik bedacht om in plaats van Engelstalige Duitstalige zoektermen te gaan gebruiken (Riga schach denkmal) vond ik wat meer informatie. Het beeld van Mikhail Tal staat in Riga in het Werman-park. Dit is een park vernoemd naar de vermogende familie Werman, welke het park ooit aan Riga en aan de burgers van Riga geschonken heeft. In dit park staan beelden van “de grote zonen van Riga.” En in augustus 2001 werden hier twee nieuwe beelden onthuld. Namelijk op 14 augustus 2001 een beeld van Wilhelm Ostwald, Duits Chemicus en Nobelprijswinnaar, geboren in Riga (1853 – 1932.) En enkele dagen daarvoor (de exacte datum ontbreekt mij) het beeld van Mikhail Tal (1936 – 1992.)
In Letland is schaken erg populair. Ook in de parken van de hoofdstad Riga spelen mensen schaak. Dit gebeurt dus nu onder meer in de schaduw van het beeld van Mikhail Tal, wiens bijnaam niet voor niets ‘de tovenaar van Riga’ was.
(Tal stond bekend om zijn onorthodoxe stijl en zijn speculatieve offers en werd om die reden de Tovenaar van Riga genoemd.) Mikhail Tal was de 8e wereldkampioen schaken (van 1960 tot 1961.) Enkele van zijn andere successen: Kampioen USSR 1957, 1958, 1967, 1972, 1974, Kampioen van Letland in 1953 en 1965 Winnaar Hoogoventoernooi 1976
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
2] Zoals Letland zijn nationale held Mikhail Tal heeft, zo heeft Armenië zijn Tigran Petrosian. Armenië is trots op Tigran Petrosian, die van 1963 tot 1969 de wereldtitel schaken droeg. En Armenië pakt nog groter uit dan Letland.
Allereerst is er één van de hoofdstraten in het in het centrum van de hoofdstad Yerevan naar Tigran Petrosian genoemd.
Het Schaakspe-lerspaleis werd in 1971 gebouwd en is sindsdien het centrum van schaakactivi-teiten in Armenië. Na de dood van Tigran Petrosian kreeg het gebouw ter zijner nagedachtenis zijn naam.
Overigens was Petrosian zelf ook degene die in 1966 de eerste steen voor dit gebouw gelegd heeft.
(Zie afbeelding.)
2004 werd door de FIDE, ter eren van het 75e geboortejaar van Tigran Petrosian uitgeroepen tot het Petrosian-jaar.
Naast allerlei andere activiteiten vond er ondermeer in het Schaakspelerspaleis in Yerevan een sterk bezet open toernooi, het Tigran Petrosian Memorial, plaats. Het toernooi werd gewonnen door Pavel Smirnov voor Vassily Ivantsjoek. Aansluitend vond er in dit zelfde Schaakspelerspaleis het Europese Rapid Kampioenschap plaats met 96 spelers, welke werd gewonnen door Vassily Ivantsjoek.
Tijdens het toernooi vond de ceremonie plaats, waarbij Vardan Petrosian, zoon van de gestorven wereldkampioen de eerste steen legde van de voet van het beeld van Tigran Petrosian.
Inmiddels staat dit standbeeld van Tigran Petrosian in Yerevan naast het Schaakspelers-paleis in een van de hoofdstraten van het centrum van Yerevan.
(Zie foto met Boris Spasski naast het beeld van Tigran Petrosian.)
Tigran is inmiddels een heel populaire naam in Armenië en vooral ook bij jongens met de familie-naam Petrosian (in Armenië een veel voorkomende naam, zoals bij ons Jansen of de Vries. Onder de deelnemers van het Open toernooi was dan ook onder meer een Tigran A. Petrosian, terwijl er ook nog de jonge grootmeester Tigran L. Petrosian in Armenië rondloopt.
Tigran Petrosian
Geboren 17 juni 1929 in Tbilisi,
Gestorven 13 augustus 1984 in Moskou
9e wereldkampioen Schaken 1963-1969,
Kampioen USSR 1959, 1961, 1969 en 1975
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
3] Maar de kroon spant toch wel Estland met Paul Keres.
Paul Keres is in Estland een nationale held.
En schaker of niet, vrijwel iedereen in Estland draagt wel een beeltenis van Paul Keres bij zich. Paul Keres staat namelijk in Estland op het geld en wel op het bankbiljet van 5 Kronen. Maar er is nog veel meer. In de hoofdstad van Estland, Tallinn, is er een straat naar Paul Keres vernoemd (zie afbeelding links), er is een Paul Keres-museum (tevens locatie van de Tallinner Schaakclub) met een Paul Keres-bibliotheek. En dan is er nog het zogenoemde Paul Keres-huis met een plaquette van Paul Keres naast de deur (afbeelding rechts.)
Personalia Paul Keres, geboren 7 januari 1916 in Narva, gestorven 5 juni 1975 in Helsinki. Kampioen van Estland in 1934/1935, 1942, 1943, 1945 en 1953 Kampioen USSR 1947, 1950, 1951
Paul Keres stierf in juni 1975, op de terugtocht van een open toernooi in Vancouver naar huis, onverwacht in Helsinki. Daarom heet het betreffende toernooi in Vancouver nu nog steeds het Keres-Memorial-toernooi. Daarnaast werd het internationale Schaaktoernooi in Tallinn, dat al sinds 1969 elk jaar gehouden wordt, in 1977 omgedoopt tot het “Paul Keres Herdenkingstoernooi.” Paul Keres won het toernooi zelf twee keer, in 1936 en in 1975 (het jaar van zijn dood.) Ander winnaars waren Leonid Stein (in 1969), Mikhail Tal (maar liefst vijf keer) en in de laatste twee jaar, 2004 en 2005, Alexander Shirov.
Het toernooi wordt momenteel altijd gehouden rond de geboortedag van Paul Keres,
7 januari. Tegenwoordig betreft het een Raidtoernooi. Sinds 1991 is er daarbij ook een Damestoernooi. Dit jaar (2005) bevond zich onder meer oud Wereldkampioen Anatoli Karpov onder de deelnemers. (Één van de 10 wereld-kampioenen die in de loop der jaren hier gespeeld hebben. Slechts Aljechin, Fischer, Kasparov en Kramnik speelden hier nog nooit.) Dus sprak Anatoli Karpov op 7 januari dit jaar bij de openings-ceremonie lovende woorden over de verdiensten van Paul Keres. En uiteraard deed hij dit staande naast het standbeeld van Paul Keres in Tallinn. (Zie foto hiernaast. Links naast Anatoli Karpov staat I.Nei.)
Maar ook in Pärnu,de plaats waar Paul Keres opgroeide en waar hij naar school ging, is er een Paul Keres-straat. En voor de school, een jongens-gymnasium, alwaar Paul Keres in 1934 zijn eindexamen behaalde staat ook nog eens een standbeeld van Paul Keres. Het lijkt logisch; een gymnasium dat zijn beroemdste leerling met een standbeeld vereert. Die conclusie is echter wat te voorbarig. Dit gymnasium was namelijk tot Estland in 1940 door de Russen werd ingenomen één van de beste scholen van Europa. Vele latere beroemde Esten gingen hier naar school, waaronder vele burgemeesters en ministers van Estland. Dit met als beroemdste Konstatin Päts, welke van 1938 tot 1940 President van de onafhankelijke Republiek Estland was.
Maar niet Konstatin Päts maar Paul Keres werd later met een standbeeld voor zijn vroegere school geëerd. Reden daarvoor was natuurlijk de geschiedenis. Een beeld van Konstatin Päts was onder de Sovjetbezetting van Estland niet mogelijk geweest. Maar een beeld van Paul Keres, ook in de tijd van de USSR een belangrijk schaker en geëerd burger, kon natuurlijk wel. Op deze manier werd Paul Keres een symbool van de geslaagde Est in het Sovjettijdperk. Iets wat ook nu – in het weer vrije Estland – nog steeds leeft; In 2002, 27 jaar na zijn dood, werd Paul Keres in Estland nog steeds met grote voorsprong tot de grootste sporter van zijn land gekozen.
(Kom daar in Nederland eens om. Toen in 2000 in Nederland de sporter van eeuw werd gekozen, was zelfs Max Euwe – welke in tegenstelling tot Paul Keres wel Wereldkampioen geweest is – toch amper in beeld.) En op 1 september wordt het schooljaar begonnen met een ceremonie voor het schoolgebouw bij het beeld van Paul Keres