Schoonheid beloond
Schoonheid geprijsd door Ruurd Kunnen
8. Aljechin
Na Mieses heeft Aljechin de meeste schoonheidsprijzen ooit gewonnen. De wereldkampioen van 1927-1935 en 1937-1946 was een briljant tacticus. De meeste winnaars van schoonheidsprijzen hadden subtoppers of zwakke meesters als tegenstander, maar Aljechin heeft veel schoonheidsprijzen behaald tegen topspelers, zoals in de volgende partij.
Aljechin – Bogoljubow, Triberg 1921
1.d4, Pf6; 2. Pf3, e6; 3. c4, b6; 4. g3, Lb7; 5. Lg2, c5; 6. dc5x, Lc5x; 7. 0-0, 0-0; 8. Pc3, d5; 9. Pd4, Ld4x; 10. Dd4x, Pc6; 11. Dh4, dc4x; 12. Td1!
Zwart heeft de opening niet op z’n sterkst gespeeld. Volgens de huidige theorie had wit met 6. d5, ed5x; 7. Ph4 in het voordeel kunnen komen. Verder had zwart 6… ed5x moeten doen in plaats van 6 … Lc5x. Toch had hij bijna gelijk spel bereikt als wit op de 12e zet de pion had teruggenomen: 12. Dc4x, Pe5! enz. De tekstzet is sterker en leidt een mooie combinatie in.
12. … Dc8
Geen mooi veld, maar op 12… De7 had wit met 13. Lg5, h6; 14. Lf6x, Df6x; 15. Df6x, gf6x; 16. Td7 de kleine kwaliteit gewonnen. Of: 12. … Pd5; 13. Lg5, f6; 14. Le4 met sterke aanval.
13. Lg5, Pd5; 14. Pd5x, ed5x; 15. Td5x!
WyyyyyyyyX
xCaFaAcGax
xbEaAaBbBx
xAbDaAaAax
xaAaIaAkAx
xAaBaAaAlx
xaAaAaAhAx
xHhAaHhKhx
xiAaAaAaAx
ZwwwwwwwwY
De voortzetting 15. Ld5x, Pa5 zag er remise-achtig uit. De torenzet is echter briljant omdat hij de volgende zet van wit mogelijk maakt.
15. … Pb4; 16. Le4!
De witte toren verhindert dat deze witte loper kan worden geruild. Hij heeft zich als het ware in het schootsveld van Lb7 geworpen. Wit wint nu in alle varianten.
16. … f5
Alternatieven zijn:
a. 16… h6; 17. Lh6x, f5 (17… gh6x; 18. Tg5 en mat, of 17… Pd5x; 18. Dg5, g6; 19. Ld5x en wint); 18. Dg5, Tf7 (18… Dc7; 19. Lg7x, Dg7x; 20. Dg7x, Kg7x; 21. Td7+ en wint); 19. Tf5x, Le4x; 20. Tf7x, Kf7x; 21. Dg7x, Ke6 ; 22. Td1 en wit wint.
b. 16… g6; 17. Lf6 (dreigt 18. Dh6 en 18. Dh7x, Kh7x; 19. Th5 mat), Pd5x; 18. Ld5x, h5 (18… Df5; 19. Lb7x); 19. Lc3!, Dd8; 20. Dd4 met ondekbaar mat.
17. Lf5x!, Tf5x; 18. Td8+, Dd8x; 19. Ld8x
Het is uit. Er volgde nog: 19 … Tc8; 20. Td1, Tf7; 21. Dg4, Pd3; 22. ed3x, Td8x; 23. dc4x, Tdf8; 24. f4, Te7; 25. Kf2, h6; 26. Te1, Lc8; 27. Df3, Tef7; 28. Dd5, g5; 29. Te7, gf4x; 30. gf4x (1-0).
In 1918 werd Tsjecho-Slowakije een zelfstandige republiek en in 1922 werd in Pistyan het eerste internationale schaaktoernooi in de nieuwe staat gehouden. Het werd het Breijer-herdenkingstoernooi genoemd, naar een van de grootste vernieuwers van het schaken, die enkele maanden eerder was overleden, 28 jaar oud.
Tarrasch – Aljechin, Pistyan 1922
1. d4, Pf6; 2. Pf3, e6; 3. c4, c5; 4. d5, b5; 5. de6x, fe6x; 6. cb5x, d5; 7. e3, Ld6; 8. Pc3, 0-0; 9. Le2, Lb7; 10. b3, Pbd7; 11. Lb2, De7; 12. 0-0, Tad8; 13. Dc2, e5
De WK-uitdager van 1908 heeft door passief spel zwart toegestaan een sterk centrum te vormen en nu wordt hij opgerold. Zwart gaat Pf3 verdrijven en pion h2 aanvallen. Wit probeert dit te verhinderen door het paard naar f1 om te spelen. Het andere paard moet pion f2 verdedigen.
14. Te1, e4; 15. Pd2, Pe5; 16. Pd1, Pfg4; 17. Lg4x
Na 17. Pf1 wint zwart door 17… Pf3+; 18. gf3x, ef3x; 19. Ld3, Dh4 met de dreigingen op h2 in te slaan en met Dh3 en Dg2 mat te zetten. Ook 17. Le5x, De5x is hopeloos.
17. … Pg4x; 18. Pf1, Dg5!
WyyyyyyyyX
xAaAcAcGax
xbEaAaAbBx
xAaAeAaAax
xaHbBaAfAx
xAaAaBaDax
xaHaAhAaAx
xHkLaAhHhx
xiAaJiJmAx
ZwwwwwwwwY
Twee zwakke punten in de witte koningsstelling zijn gedekt, dus nu richt Aljechin zijn aanval op het derde, pion g2. Zijn plan is Pg4-h6-f5-h4 enz.
19. h3!
De verdediging wordt gereorganiseerd. De toren moet naar g1 om g2 te dekken en daarvoor moeten de koning en het paard aan de kant. Er ontstaat nu echter een nieuwe zwaktes, namelijk veld g3 en pion h3.
19. … Ph6; 20. Kh1, Pf5; 21. Ph2, d4!
Schakelt Lb7 bij de aanval in. Op 22. ed4x volgt 22… e3!, bijvoorbeeld 23. fe3x, Lh2x; 24. Kh2x, Dg3; 25. Kg1, De1x of: 23. Pe3x, Pe3x; 24. fe3x, Dg3; 25. Pf3 (25. Pf1, Tf1x ; 26. Tf1x, Dh2 mat), Tf3x; 26. gf3x, Lf3x en mat.
22. Lc1, d3; 23. Dc4+, Kh8; 24. Lb2, Pg3+!; 25. Kg1
Natuurlijk niet 25. fg3x, Dg3x; 26. Pf1, Tf1x enz.
25. … Ld5
De kwaliteitswinst met 25… d2 vindt Aljechin al niet goed genoeg meer.
26. Da4
26. Dc1, Pe2+; 27. Te2x, de2x; 28. Pc3, Lh2x+; 29. Kh2x, Tf2x en zwart wint
26. … Pe2+; 27. Kh1, Tf7; 28. Da6, h5!; 29. b6, Pg3+; 30. Kg1, ab6x; 31. Db6x, d2; 32. Tf1, Pf1x; 33. Pf1x, Le6!
WyyyyyyyyX
xAaAcAaAgx
xaAaAaAbAx
xAlAeEaAax
xaAbAaAfBx
xAaAaBaAax
xaHaAhAaHx
xHkAbAhHax
xiAaJaJmAx
ZwwwwwwwwY
De beslissende aanval wordt ingezet. Aljechin gaf de volgende poëtische wending aan: 34. Dc6, Tf3!; 35. De4x, Ld5; 36. Da4, Dg2x+!!; 37. Kg2x, Tg3+; 38. Kh2, Tg2+; 39. Kh1, Th2+; 40. Kg1, Th1 mat. Tarrasch verkoos helaas een meer prozaïsche manier om ten onder te gaan. 34. Kh1, Lh3x; 35. gh3x, Tf3; 36. Pg3, h4; 37. Lf6, Df6x; 38. Pe4x, Th3x+ en wit gaf op wegens mat (39. Kg2, Df3+) of dameverlies (39. Kg1, Lh2+).
Voor deze partij kreeg Aljechin de prijs voor "de beste slavische partij", een bedrag van 300 Kronen. Er waren in dit toernooi drie echte schoonheidsprijzen, elk van 500 Kronen, ter beschikking gesteld door de president van de jonge republiek, Thomas Masaryk. Een van die prijzen was voor Aljechin. Uit zijn partij tegen de sterke Weense meester Heinrich Wolf wordt duidelijk dat Aljechin zijn combinaties met uitgekookt positiespel placht voor te bereiden, iets dat ook in de vorige partijen is te zien.
Aljechin – Wolf, Pistyan 1922
1. d4, d5; 2. Pf3, c5; 3. c4, cd4x; 4. cd5x, Pf6; 5. Pd4x, a6; 6. e4
Een bijzondere aanpak van een ongebruikelijke opening. Zwart had er beter aan gedaan met 5… Pd5x de symmetrie te handhaven. Op de zesde zet is ook 6. Da4+ sterk, zoals Sosonko in Surakarta 1982 tegen Browne ondervond: 6… b5; 7. Pb5x, Ld7; 8. P1c3 enz.
6. … Pe4x; 7. Da4+, Ld7; 8. Db3, Pc5; 9. De3!
Niet 9. Df3 omdat zwart zich dan kan bevrijden met 9… e5!; 10. de6xe.p., Pe6x; 11. Pe6x, Le6x; 12. Db7x?, Ld5 en de dame heeft geen velden meer, zodat wit een stuk met geven met Lb5+ enz.
9. … g6?; 10. Pf3
Euwe merkt bij deze stelling op dat Aljechin zijn dame op "ongelooflijk efficiente wijze" heeft gebruikt. Müller wijst erop dat wit weliswaar vanaf zijn 7e zet stukken zette die reeds waren ontwikkeld, een vloek tegen het klassieke positiespel van Tarrasch, maar dat hij "positieve"tempozetten deed, waarop zwart met "negatieve tempozetten" (zoals Lc8-d7) reageerde. Met de tekst wordt de zwarte rochade verhinderd. Zwart had 9. … e6 moeten proberen.
10. … Dc7; 11. Dc3, Tg8; 12. Le3, b6; 13. Pd2
13. b4?, Lg7; 14. Pd4 (14. Ld4, Ld4x; 15. Pd4x, De5x+), 14… Da7; 15. bc5x, bc5x en zwart wint zijn stuk terug.
13. … Lg7; 14. Ld4, Ld4x; 15. Dd4x, Lb5!?; 16. Lb5x+, ab5x; 17. 0-0, Ta4; 18. b4, Dd8; 19. a3
Euwe : Wat nu volgt is geen strijd meer: wit speelt met een goed georganiseerde troepenmacht en zwart heeft hier en daar een stuk staan.
19. … Pbd7; 20. Tfe1, Kf8; 21. d6!, Pe6
Of 21… e6; 22. De3, Pb7; 23. Dd3, Ta8; 24. Pe4 en wit verovert pion b5 met winststelling.
WyyyyyyyyX
xAaAfAgCax
xaAaDbBaBx
xAbAhDaBax
xaBaAaAaAx
xCaAlAaAax
xaAaAaJaAx
xAaAjAhHhx
xiAaAiAmAx
ZwwwwwwwwY
22. Te6x!, fe6x; 23. Pg5, Db8 Of 23… e5; 24. Dd5, De8; 25. Pe6+, Kf7; 26. Pc7+, e6; 27. Df3+ met damewinst. 24. Pe6x+, Kf7; 25. Pg5+, Kf8; 26. Dd5, Tg7; 27. Pe6+ Wit staat gewonnen. Er volgde nog: 27. … Kg8; 28. Pg7x, Kg7x; 29. de7x, Pf6; 30. Db5x, Ta7; 31. Te1, Dd6; 32. e8P+, Pe8x; 33. De8x, Dd2x ; 34. De5+, Kf7; 35. h4, Ta3x; 36. De8+, Kg7; 37. Te7+, Kh6; 38. Df8+, Kh5; 39. Te5+, Kg4; 40. Tg5+ (1-0).