Schoonheid geprijsd
Schoonheid geprijsd door Ruurd Kunnen
11. Rice en het Rice-gambiet
A grotesque monument to a rich man’s vanity (the Oxford Companion to Chess)
Professor Isaac Leopold Rice (1850-1915) was een jurist, gespecialiseerd in het spoorwegrecht. Hij werd rijk toen hij overstapte van de academische wereld naar de zakenwereld, naar de spoorwegmaatschappijen. Later hield hij zich bezig met de ontwikkeling van batterijen en elektrische auto’s en elektrisch aangedreven schepen.
Rice was een enthousiaste schaker. Hij was geen sterke speler, maar besteedde achter het bord de meeste tijd aan het analyseren van zijn geesteskind, het Rice-gambiet:
1. e4, e5; 2. f4, ef4x; 3. Pf3, g5; 4. h4, g4; 5. Pe5, Pf6; 6. Lc4, d5; 7. ed5x, Ld6 ; 8. 0-0
WyyyyyyyyX
xCdEfGaAcx
xbBbAaBaBx
xAaAeAdAax
xaAaHjAaAx
xAaKaAbBhx
xaAaAaAaAx
xHhHhAaHax
xiJkLaImAx
ZwwwwwwwwY
Het huidige oordeel over deze variant is negatief. The Oxford Companion: "White’s sacrifice of the knight is neither good nor necessary. Extensive analysis has failed to find sufficient compensation, but in any case Black has several good ways of avoiding the gambit. After Rice died, masters wasted no more time on the gambit". Euwe gaf in 1962 als weerlegging 8. … Le5x, 9. Te1, De7; 10. c3, Ph5 (voor het eerst gespeeld door Napier tegen Marshall in Londen, 1903); 11. d4, Pd7. Dit was heel kort door de bocht, want nu beginnen de eigenlijke analyses pas. In het herdenkingsboek Twenty years of the Rice gambit uit 1916 werd in het hoofdstuk The Rice gambit is sound een zet van Duras als laatste nieuwtje genoemd: 12. de5x, Pe5x; 13. b3, 0-0; 14. La3, Pf3+!; 15. gf3x, Dh4x; 16. Te5! This is the contribution of Duras to the gambit and will remain one of its supporting columns for all time. Helaas. Analyses van Capablanca, Burn en Ed. Lasker wezen enkele jaren later uit dat nu 16. … Lf5! mogelijk is: 17. Pd2, Dg3+; 18. Kf1, Dh2; 19. Lf8x, g3; 20. Lc5 en nu kan zwart het best op eeuwig schaak ingaan door 20. … g2+; 21. Ke1, Dh4+; 22. Ke2, Pg3+; 23. Kf2!, Pe4+ enz. (Keres, 1974).
Rice was een liefhebber van het Romantische schaak. In 1905 schreef hij een artikel onder de titel Athletes of the Intellect. Daarin poneerde hij de stelling dat het bij het schaken, in tegenstelling tot fysieke sporten, niet alleen van belang is dat je wint, maar ook hoe je wint. Schaken heeft een artistieke kant. Met zijn gambiet hoopte Rice te stimuleren dat fraaie partijen werden gespeeld. Wit heeft een stuk geofferd en moet dus aanvallen; schoonheid partijen komt dan vanzelf. Rice rammelde veelvuldig met de buidel. Een van zijn liefhebberijen was het organiseren van toernooien waarin het Rice-gambiet verplicht was. Vele grootmeesters deden hieraan mee, o.a. Marshall, Schlechter, , Spielmann, Duras, Blackburne. In 1904 werd zelfs de Rice Gambit Association opgericht, een centrum voor onderzoek van het Rice-gambiet. Rice zelf was voorzitter en Em. Lasker was secretaris. Tot de leden behoorden o.a. Marshall en Capablanca. In 1903 financierde Rice een "analysematch" tussen Lasker en Tsjichorin. De wereldkampioen had in alle partijen wit. Een betere verdediger van het gambiet kon Rice zich niet wensen! Het mocht niet baten, want Tsjichorin won 3½-2½. Ik heb de partijen voor u nagespeeld. Ze begonnen alle zes als volgt:
Lasker – Tsjichorin, Brighton 1903
1. e4, e5; 2. f4, ef4x; 3. Pf3, g5; 4. h4, g4; 5. Pe5, Pf6; 6. Lc4, d5; 7. ed5x, Ld6; 8. 0-0, Le5x; 9. Te1, De7; 10. c3, f3; 11. d4, Pe4; 12. Te4x (12. de5x f2+ enz.), Lh2+; 13. Kh2x, De4x (Dit was de
verplichte uitgangsstelling, de Londenvariant van Napier was dus uitgesloten); 14. g3, 0-0; 15. Lf4
WyyyyyyyyX
xCdEaAcGax
xbBbAaBaBx
xAaAaAaAax
xaAaHaAaAx
xAaKhFkBhx
xaAhAaBhAx
xHhAaAaAmx
xiJaLaAaAx
ZwwwwwwwwY
Zwart heeft een kwaliteit teruggeofferd in ruil voor initiatief. Zijn dame staat sterk centraal opgesteld en hij heeft een vrijpion op f3. Beide koningen staan op de tocht, maar de witte koningsloper wordt in zijn bewegingen belemmerd door pion d5. Wit heeft echter een pionnenoverwicht in het centrum. Het is begrijpelijk dat men op het bord wel eens wilde bewijzen wie beter stond, wit of zwart.
1e matchpartij
15. … c6; 16. dc6x, Pc6x; 17. Ld3, Dd5; 18. Pd2, Lf5; 19. Pc4, Ld3x; 20. Dd3x, Tfe8 (Lasker gaf de voorkeur aan 20…f5 21. Pe3 Dd7); 21. Pe3, Dd7; 22. d5, Pe5? (22…h5!? wordt in de commentaren als beter aangegeven); 23. Dd4, Pg6; 24. h5, Pf4x; 25. Df4x, De7; 26. Pg4x, f5; 27. Te1!, Dg7 (27… De1x? 28. Dg5+ en mat); 28. Ph6+, Kh8; 29. Pf5x, Df6; 30. Te6, Te6x; 31. de6x, Te8 (31… De6x? 32. Dd4+ en mat); 32. e7, h6; 33. Dd4, Dd4x; 34. cd4x 1-0
Een onderhoudend slot, maar zwart had beter kunnen spelen. Wits 16e zet heeft het bezwaar dat hij de ontwikkeling van Pb8 in de hand werkt. Iets anders daarom in de volgende partij.
2e matchpartij
15. … c6; 16. Pd2, Dg6; 17. De1, Lf5; 18. De7, Pd7; 19. Te1, cd5x; 20. Ld5x, Pf6!; (om Tae8 te kunnen spelen) 21. Db7x, Tae8; 22. Te8x, Te8x; 23. Le5, Lc8!; 24. Dc6, Dc2 (de pointe) ; 25. Lf7x (25. Lf3x gf3x met groot voordeel), Kf8 1-0 (26. Dd6+ Te7! 27. Lf4, Kf7x enz. met groot voordeel).
Dat was geen verbetering. In de 3e partij weer iets nieuws
3e matchpartij
15. … c6; 16. Ld3! (Versnelde aanval op de zwarte koning), Dd5x; 17. Dc2, f5; 18. Pd2 (Dreigt Lc4 damewinst), b5 (18…Le6 19. Te1 Lf7 20. Lf5x); 19. Te1, Df7; 20. Te5, Le6; 21. Pe4! (dreigt 22. Pg5 met stukwinst), Lc4 (21…fe4x? 22. Tg5 en wint); 22. Lc4x, Dc4x; 23. Pd6, Df1; 24. Te7! (Pareert de dreiging 24…f2 met 25. Db3+, Kh8 26. Le5+ en mat), Pd7; 25. Td7x, Tf6 ; 26. Db3+ (26. Le5, De2+ en zwart wint), Kh8 ; 27. Pf7+, Kg7; 28. Pe5+, Kh8; 29. Pf7+, Kg7; 30. Pd8+ ½-½
Door een actieve verdediging heeft zwart zich weten te redden, maar het was een narrow escape. Dus weer iets anders geprobeerd.
4e matchpartij
15. … Te8; 16. Pd2, Dg6; 17. Lf1, Lf5; 18. Pc4, Pd7; 19. Lc7x, Pf6!; 20. Pe5, Dh6; 21. c4, De3; 22. Dc1, Df2 (De4x, 23. Dg5+ enz.); 23. Kh1, Pe4!; 24. Pd3, Pg3x; 25. Lg3x, Dg3x; 26. Dg5, Lg6; 27. Pe5 (27. h5, Te2 en wit gaat mat), f2; 28. Lg2, h6 (Sterker was 28…Kg7 om eerst f6 en daarna h6 te spelen); 29. Dh6x (29. Dd2??, Dh4x mat), Te5x!; 30. de5x, De5x (Tsjichorin heeft later aangetoond dat 30… Le4 tot mat zou hebben geleid: 31. Dg5 (31. Le4x? Dh3 mat) Kf8 32. Dh6 Ke8 33. Dh8 Kd7 34. e6 Ke7 35. d6 Ke6x 36. Dh6 f6 en … Dh3 mat is niet te voorkomen). 31. Tf1, g3; 32. Dg5, Dg5x; 33. hg5x, Kg7; 34. Lf3, Ld3 0-1 (35. Kg2 Te8 36. d6 Lf1x 37. Kf1x, Te1+ enz.)
Zwarts 15e zet was een succes, maar in de 5e partij probeerde hij toch iets anders.
5e matchpartij
15. … Dg6; 16. Pa3 (16. Lc7x!?), c6; 17. Pc2, cd5x; 18. Ld5x, Pc6; 19. Lc4, Lf5; 20. Pe3, Tfe8; 21. Kg1, Tad8; 22. Db3, Ld3; 23. h5, Dh5!?; 24. Ld3x, Te3x; 25. Le3x, Dh3; 26. Dc2, Dg3x+; 27. Kf1, Dh3+; 28. Ke1, g3; 29. Lf1!?, g2; 30. Df2, Kh8; 31. Lg2x, fg2x; 32. Df6+, Kg8; 33. Dg5+, Kf8; 34. Kf2, Td6; 35. Dc5, Dh2; 36. Tg1, b6; 37. Dg5, Tg6; 38. Tg2x, Dh1; 39. Tg1, De4; 40. Df4 ½-½
Een spectaculaire verdediging van zwart. M.i. had hij ook 23… Lc4x kunnen doen.
6e matchpartij
15. … Te8; 16. Pa3, Lf5; 17. Dd2, Pd7; 18. Lf1, Lg6; 19. Pb5, c6; 20. dc6x, Dc6x; 21. Pc7, Tac8
½-½
Conclusie: Vijf boeiende, gecompliceerde partijen, precies zoals Rice het had bedoeld:
there are many hidden beauties that can only be revealed by courage and boldness.
__________________________________________________________